99 Kişiyi Öldüren Adam

• Adam yeryüzündeki en bilgili kişinin kendisine gösterilmesini istedi ve bir rahibe yönlendirildi. HadeethEnc bu rahibi "bilgisi az" bir abid olarak tanımlar; rahip, günahı affedilemeyecek kadar büyük görmüştü.[1][3]
• ed-Dürerü's-Seniyye, rahibin iki hata yaptığını açıklar: Allah'ın rahmetini daralttı ve ilim olmadan fetva verdi.[5]
• İbn Hacer, Fethu'l-Bârî'de (c. 6, s. 597) rahipten söz edilmesinin, olayın İsa'nın (aleyhisselam) göğe yükseltilmesinden sonra geçtiğine işaret ettiğini belirtir; çünkü ruhbanlığı onun izinden gidenler başlatmıştır. İbn Useymin de Riyâzü's-Sâlihîn şerhinde (c. 1, s. 117) rahibin ilimsiz bir abid olduğunu, günahı çok büyük bulduğunu ve tevbe olmadığını söylediğini ekler.[7][9]
• Âlim ise tam tersini söyledi: Kişiyle tevbe arasına hiçbir şey giremez. Ardından pratik bir öğüt verdi: Kötülük diyarı olan memleketini bırak, insanların Allah'a ibadet ettiği bir yere git ve onlarla birlikte O'na ibadet et. HadeethEnc, adamın kendi köyünün "görünüşe göre bir küfür diyarı olduğunu" belirtir.[1][3]
• İbn Hacer (c. 6, s. 597-598), adamın rahibi neden öldürdüğünü açıklar: Aldığı cevap ona hiçbir çıkış yolu olmadığına inandırdı, böylece rahmetten ümidini kesti; sonra Allah onu tuttu, yaptığına pişman oldu ve yeniden sormaya koyuldu. İbn Hacer rahibin basiretsizliğine de dikkat çeker: Öldürmeyi alışkanlık hâline getirmiş bir adam karşısında nasıl cevap vereceğine dikkat etmesi gerekirdi.[7]
• Adam yolun yarısında öldü. Müslim'in rivayetinde rahmet melekleri onun kalbiyle Allah'a yönelerek tevbekâr olarak geldiğini, azap melekleri ise hiç iyilik yapmadığını söyledi. İnsan suretinde bir melek yanlarına geldi ve iki diyar arasındaki mesafeyi ölçmelerini söyledi.[1]
• İbn Useymin (c. 1, s. 117) âlimin cevabını açıklar: Tevbe kapısı açıktır. Adamın yaşadığı yer, Allah daha iyi bilir, bir küfür diyarı gibi görünmektedir; bu yüzden âlim ona dinini koruyarak Allah'a ibadet edilen bir beldeye hicret etmesini söyledi.[9]
• Buhârî'nin rivayetinde Allah, gitmekte olduğu yere yaklaşmasını, diğerine de uzaklaşmasını emretti; adam bir karış daha yakın bulundu ve affedildi. ed-Dürerü's-Seniyye bunu Allah'ın kullarına olan rahmetinin genişliğinden sayar.[2][5]
• İbn Hacer (c. 6, s. 597), Müslim'in rivayetinde adamın göğsünü o diyara doğru eğdiği ayrıntısının sonda Katâde'nin el-Hasan'dan naklettiği bir söz olarak geçtiğini belirtir; bu da onun Peygamber'in (sallallahu aleyhi ve sellem) sözlerinin bir parçası değil, bir ravinin eklemesi olabileceğini gösterir.[7][1]
• Akla gelen bir soru, öldürdüğü insanların haklarının ne olacağıdır. ed-Dürerü's-Seniyye şöyle cevap verir: Kul hakları ödenmeden düşmez; ancak Allah bir günahkârdan razı olup tevbesini kabul ettiğinde, hakkı yenen tarafı da ondan razı eder.[5]
• Nevevî (c. 17, s. 237) meleklerin ölçmesini şöyle açıklar: Durum onlara açık olmayıp ihtilafa düşünce Allah, yanlarından geçen bir adamı hakem tutmalarını emretti; melek de bir adam suretinde yanlarından geçti ve aralarında hüküm verdi.[8]
• İmam Nevevî bu hadisi Riyâzü's-Sâlihîn'in Tevbe bölümüne (no. 20) almıştır.[6]
• İbn Useymin (c. 1, s. 118-119), bir cinayette üç hakkın bulunduğunu açıklar. Allah'ın hakkı tevbe ile bağışlanır. Öldürülen kişinin hakkı katilin tevbesiyle geri gelmez; Allah Kıyamet gününde aralarında hüküm verecektir. Maktulün mirasçılarının hakkı ise katilin kendisini onlara teslim etmesini ve öldürdüğünü itiraf etmesini gerektirir; böylece onlar kısas isteyebilir, diyet kabul edebilir ya da affedebilirler. İbn Hacer (c. 6, s. 597) de benzer şekilde, Allah bir katilin tevbesini kabul ettiğinde hasmını razı etmeyi üzerine aldığını söyler.[9][7]
• Âlimlerin görüşüne gelince: Nevevî (c. 17, s. 236) ilim ehlinin kasten öldüren kişinin tevbesinin geçerli olduğunda ittifak ettiğini, yalnızca İbn Abbas'ın farklı düşündüğünü belirtir; bu, önceki bir ümmetin kıssası olsa da bizim şeriatımızın da onu doğruladığını ekler ve tevbe edeni istisna ederek biten Furkân suresinin ayetlerini (25:68-70) delil gösterir. İbn Useymin (c. 1, s. 118) çoğunluğun görüşünü doğru kabul eder ve İbn Abbas'ın görüşünün öldürülen kişinin hakkıyla ilgili olarak anlaşılabileceğini söyler.[8][9]

• Tevbe kapısı açıktır; günahları ne kadar büyük ve çok olursa olsun tevbe edenin tevbesi kabul edilir.[4]
• Tevbe, adam öldürmek de dahil her büyük günah için meşrudur.[7]
• Kasten adam öldüren kişinin tevbesi kabul edilir.[4]
• Az ibadetle birlikte ilim, cehaletle yapılan çok ibadetten daha hayırlıdır; âlim, abidden üstündür.[4][5]
• İnsanları hayra çağıran kişi hikmete muhtaçtır: Bir nefsi neyin iyileştireceğini görmeli ve onu ümitsizliğe değil ümide yöneltmelidir.[4]
• Kötü arkadaşlık günahın en büyük sebeplerinden, itaatkâr insanlarla arkadaşlık ise itaatin en büyük sebeplerindendir. Günah ehli günahta ısrar ettikçe onlardan uzak dur; takva, ilim ve salah ehliyle birlikte ol.[5][4]
• Tevbe eden kişi günah işlediği yerleri ve o günahta kendisine yardım eden arkadaşları bırakmalı, onlar ısrar ettikçe onlardan uzak durmalı ve yerlerine iyi, bilgili ve takva sahibi insanların arkadaşlığını koymalıdır; bu, tevbesini güçlendirir. İbn Hacer, günah dönemine ait alışkanlıkları ve şartları da geride bırakması gerektiğini ekler.[8][7]
• Salih insanlara katılmak için çaba göstermek ve zorluğa katlanmak, tevbe arzusunun samimi olduğunun işaretidir.[4]
• Fetva veren kişi yanlış cevap verebilir; din hakkında ilimsiz konuşmanın ağır sonuçları vardır.[7]
• Günahkârlar tevbeye teşvik edilir ve Allah'ın rahmetinden ümit kesmekten men edilir.[5]
• Hakemliğin caizliğini destekler: İki tarafın da hakem olarak kabul ettiği kişinin verdiği hüküm onları bağlar.[7][4]

Bu sorular, düşünmene yardımcı olması için Qabas Academy tarafından yazılmıştır. Hadisin ya da şerhinin bir parçası değildir.

1. Rahip de âlim de aynı soruyu duydu. Cevaplarını bu kadar farklı kılan neydi?
2. Âlim ona memleketini bırakmasını söyledi. Senin çevrende iyilik yapmayı zorlaştıran ne, kolaylaştıran ne?
3. Varmadan önce öldü. Bu, bir hayatın yönünün ne kadar önemli olduğu hakkında ne söylüyor?
4. İçinden sessizce, artık değişemez diye karar verdiğin biri var mı?