Alaca Tenli, Kel ve Kör

• ed-Dürerü's-Seniyye, Peygamber'in (sallallahu aleyhi ve sellem) kıssalar ve örneklerle anlamları insanlara yaklaştırarak öğrettiğini belirterek başlar.[5]
• İbn Useymin (c. 1, s. 500-501), İsrailoğulları hakkındaki haberlere nasıl davranılacağını açıklar. Kur'an'da ya da bu hadis gibi sahih sünnette gelenler şüphesiz doğrudur. Onların kendi âlimlerinden gelenler ise, şeriatımız yanlış olduğunu gösteriyorsa reddedilir, doğruluyorsa kabul edilir; aksi hâlde ne doğrulanır ne yalanlanır, ama iyiliğe teşvik etmek ya da kötülükten sakındırmak için anlatılmasında sakınca yoktur.[10]
• Arapça ifade, bedâ lillâhi en yebteliyehum, kelimesi kelimesine sınavdan Allah'a açık hâle gelen bir şey olarak söz eder. ed-Dürerü's-Seniyye bunun, sınavın zaten Allah'ın ilminde olduğu ve O'nun onu açığa çıkarmayı dilediği anlamına geldiğini açıklar; yoksa gizli olan bir şeyin sonradan O'na açık hâle gelmesi değil, ki bu Allah için imkânsızdır.[5]
• HadeethEnc, üçünün de fakir olduğunu, her birinin bedeninde bir hastalık bulunduğunu ve Allah'ın onların imanını ve şükrünü sınamak istediğini, bu yüzden onlara insan suretinde bir melek gönderdiğini açıklar.[3]
• Açıklamasını ed-Dürerü's-Seniyye'nin de izlediği İbn Hacer (c. 6, s. 579), Müslim'in rivayetinde farklı bir fiilin (erâde, dilemek) kullanıldığını ve en sağlam okumanın Allah'ın onları sınamayı takdir ettiği şeklinde olduğunu, bunun asla O'nun bildiğinde bir değişiklik olmadığını ekler.[8]
• Her biri özlediği şeyi aldı: güzel bir ten, güzel saç, yeniden kazanılan görme; ardından gebe bir dişi deve, gebe bir inek ve yavrulu bir koyun. Ravi, alaca tenlinin deve mi sığır mı istediğinden emin değildi; HadeethEnc, kendisine dişi bir deve verildiği için deveyi "en muhtemel" görür. ed-Dürerü's-Seniyye, on aylık gebe dişi devenin en kıymetli deve türlerinden biri olduğunu belirtir.[1][3][5]
• İbn Useymin (c. 1, s. 502) amacını açıklar: Allah kulunu sabırlı mı yoksa öfkeli mi olacağını görmek için zorlukla, şükredici mi yoksa cimri mi olacağını görmek için de bollukla sınar.[10]
• Sonra sınav geldi. Melek her birine, onun eskiden sahip olduğu suret ve görünüşte, yolda kalmış bir yolcu olarak geri döndü. Alaca tenli ile kel geri çevirdiler ve mallarını miras aldıklarını iddia ettiler. HadeethEnc bunu, Allah'ın nimetlerini "cimriliği yüzünden" inkâr etmek olarak tanımlar.[1][3]
• Kör adam her şeyin nereden geldiğini kabul etti: Kördü, Allah gözünü geri verdi; fakirdi, Allah onu zengin etti. Yolcuya dilediğini almasını söyledi. Melek ona sınandıklarını, Allah'ın kendisinden razı olduğunu, iki arkadaşına ise gazap ettiğini söyledi.[1]
• İbn Useymin (c. 1, s. 503) bir ayrıntıya dikkat çeker: Kör adam yalnızca insanları görecek kadar görme istedi ve deve ya da inek yerine koyunu seçti; bunlar onun dünyaya bağlanmamasının işaretleridir. Diğer ikisi ise ihtiyaçlarından fazlasını istedi.[10]
• HadeethEnc, Allah'ın onları, "O'nun ezelî ilmine göre değil, yaptıklarınıza göre" karşılık görsünler diye sınadığını ekler. İmam Nevevî bu hadisi Riyâzü's-Sâlihîn'in Murakabe bölümüne (no. 65) almıştır.[3][6]
• İbn Hacer (c. 6, s. 580), meleğin aleyhindeki delili güçlendirmek için her adama tam da onun eski suretiyle geldiğini açıklar ve İbn et-Tîn'in, yolcunun sözlerinin dolaylı bir anlatım, dinleyeni kendi geçmişine uyandırmak için çizilmiş bir tablo olduğu yönündeki görüşünü nakleder.[8]
• Sonra o ikisine ne oldu? İbn Hacer (c. 6, s. 581) açık anlamın, meleğin dediği gibi başlarına geldiği olduğunu söyler; İbn Useymin (c. 1, s. 505) de Allah'ın, görünüşe göre meleğin duasını kabul edip onları fakirliklerine ve hastalıklarına geri döndürdüğünü belirtir. İbn Hacer, ibret almak için geçmiş insanların bu tür kıssalarını anlatmanın caiz olduğunu ve gıybet olmadığını da kaydeder; isimlerinin verilmemesinin sebebi bu olabilir.[8][10]
• Alaca tenlinin çok yükümlülüğü olduğu bahanesi hakkında İbn Useymin (c. 1, s. 504), görünüşe göre bunların hiçbirini yerine getirmediğini, çünkü yolda kalmış fakir bir yolcunun yardıma en çok hak kazananlardan olduğunu söyler.[10]

• Allah'ın mal nimetine şükretmek bir yükümlülüktür; o maldan Allah'ın hakkını vermek de öyledir.[4]
• Allah kullarını nimetlerle de sınar; nitekim şöyle buyurur: "Bir imtihan olarak size iyilik ve kötülük veririz. Sonunda Bize dönersiniz." (Kur'an 21:35, Diyanet meali)[4][7]
• Bir nimeti Allah'a nispet etmek ona şükürdür ve kalıcı olmasının sebebidir; onu başkasına nispet etmek ise nankörlüktür ve kaybedilmesinin sebebidir.[4]
• Şükür, nimetlerin kalıcı olmasının ve artmasının sebebidir; İbn Useymin (c. 1, s. 505 ve 507) bunu Kur'an 14:7'yi delil göstererek açıklar: Allah'ın lütfunu kabul etmek ve malın hakkını ödemek, malda bereketi korur.[10]
• Bu ifadedeki gibi bir sözde "billâhi summe bik" (Allah'la, sonra seninle) demek, ikisini ve (ve) ile değil summe (sonra) ile bağlamak doğrudur.[4]
• Nankörlüğe ve cimriliğe karşı bir uyarı; sadaka vermeye, zayıflara yumuşak davranmaya ve onlara yardım etmeye teşvik.[5][4]
• Kişinin eskiden içinde bulunduğu fakirliği, hastalığı ya da sıkıntıyı hatırlaması onu daha çok şükre yöneltir.[5]
• Nevevî (c. 18, s. 399) bundan zayıflara yumuşak davranma, onlara ikramda bulunma ve imkân ölçüsünde istediklerini verme teşvikini; kalplerini kırmaya ya da onları küçük görmeye karşı bir uyarıyı; ve insanın Allah'ın nimetlerini inkâr etmeyip anması gerektiğini çıkarır.[9]
• Musibette sabır, musibete uğrayan için onun kalkmasından daha hayırlı olabilir.[5]
• İbn Hacer (c. 6, s. 581), burada cimriliğin kınandığını, çünkü iki adamı yalan söylemeye ve Allah'ın nimetini inkâr etmeye sürüklediğini belirtir.[8]
• İnsanlar Allah'a nasıl şükrettikleri ve başkalarına nasıl fayda sağladıkları konusunda büyük farklılık gösterir.[10]

Bu sorular, düşünmene yardımcı olması için Qabas Academy tarafından yazılmıştır. Hadisin ya da şerhinin bir parçası değildir.

1. Hangi nimete artık hep sahipmişsin gibi davranıyorsun?
2. İki adam "Bunu miras aldım" dedi. Allah'ın ihsanlarını hangi noktada kendi başarımız gibi açıklıyoruz?
3. Melek onların eski hâllerine benzeyerek geldi. Çevrende kim, senin eskiden olduğun kişiye benziyor?
4. Kör adamın cevabı sana kolay gelir miydi? Onu kolaylaştıran ne olurdu?