Hz. İbrahim (Abraham)
İbrahim (aleyhisselam), Batı dillerinde Abraham adıyla bilinir ve İslam'ın en büyük peygamberlerinden biridir. Müslümanlar, Yahudiler ve Hristiyanlar, hepsi ona saygı duyar. Kur'an onun adını birçok kez anar ve Kur'an'ın on dördüncü suresi onun adını taşır: İbrahim Suresi.
Kur'an, onun babasını ve halkını heykellere tapmayı bırakıp yalnızca Allah'a ibadet etmeye nasıl çağırdığını, putlarını nasıl kırdığını ve onu büyük bir ateşe attıklarında Allah'ın onu nasıl kurtardığını anlatır. Allah'ın onu nasıl yakın dost edindiğini, onu oğlunu kurban etmekle nasıl sınadığını ve İbrahim'in oğlu İsmail'le birlikte Mekke'de Kâbe'yi nasıl inşa ettiğini de anlatır.
Onun hikâyesi bize şunu gösterir: Doğru olan şey için, tek başına kalsan bile, ayağa kalkmaya değer; Allah'a tamamen güvenen kişi asla yalnız bırakılmaz.
Babasını ve halkını çağırması
İbrahim (Abraham, aleyhisselam) işe kendi babası Âzer'den başladı (6:74). Kur'an İbrahim'in «dosdoğru bir insan ve bir peygamber» olduğunu söyler (19:41). Babasıyla şefkatle konuştu, ona tekrar tekrar «Babacığım» diye seslendi ve ona, duymayan, görmeyen ve ona hiçbir faydası olmayan bir şeye neden taptığını sordu (19:42-45). Babası onu taşlamakla tehdit etti ve ona uzaklaşmasını söyledi (19:46). İbrahim cevap verdi: «Selam sana. Rabbimden seni bağışlamasını dileyeceğim» (19:47). İbn Kesir bu «selam» sözünü şöyle açıklar: Benden sana hiçbir hakaret ve hiçbir zarar gelmeyecek. Sonra İbrahim, yalnızca Rabbine ibadet etmek için onlardan da, dua ettikleri putlardan da ayrıldı (19:48).
Allah, İbrahim'e daha erken yaşlardan doğruyu görecek aklı vermişti (21:51); İbn Kesir, Allah'ın ona daha küçükken gerçeği ve halkına karşı kanıtları ilham ettiğini açıklar. İbrahim babasına ve halkına sordu: «Bu kadar bağlandığınız bu heykeller nedir?» Verdikleri tek cevap, babalarının onlara taptığıydı (21:52-53). İbn Kesir, babalarının yanlış yolda yaptıklarından başka hiçbir kanıtları olmadığını belirtir. İbrahim onlara, hem kendilerinin hem de babalarının açıkça yanıldığını ve gerçek Rablerinin, göklerin ve yerin Rabbi, onları yaratan olduğunu söyledi (21:54-56; 37:85-87).
İbrahim Rabbine tertemiz bir kalple geldi (37:83-84) ve putlara karşı bir plan yaptı (21:57). İbn Kesir, halkın kutlamak için şehir dışına çıktıkları bir bayramları olduğunu açıklar. O gün İbrahim yıldızlara baktı ve kendini iyi hissetmediğini söyledi; halk da onu geride bıraktı (37:88-90). Önlerine yiyecek konmuş olan putlarının yanına gitti ve dedi ki: «Yemiyor musunuz? Neyiniz var, neden konuşmuyorsunuz?» (37:91-92). Sonra onlara sağ eliyle vurdu ve hepsini paramparça etti; yalnızca en büyüklerini bıraktı, belki halk ona döner diye (37:93; 21:58).
Halk geri dönüp tanrılarını paramparça bulunca bunu kimin yaptığını sordu; bazıları, İbrahim adında bir gencin onları kötülediğini duyduklarını söyledi (21:59-60). Onu herkesin önüne getirip sordular: «Bunu tanrılarımıza sen mi yaptın, İbrahim?» O cevap verdi: «Hayır, bunu şu en büyükleri yaptı… onlara sorun, eğer konuşabiliyorlarsa» (21:61-63). İbn Kesir, putların konuşamadığını kendiliklerinden kabul etmelerini istediğini açıklar. Bir an için gerçeği gördüler ve haksız olanların kendileri olduğunu anladılar (21:64); Sa'dî, akıllarının başlarına geldiğini söyler. Sonra, İbn Kesir'in dediği gibi, başlarını önlerine eğdiler ve dediler ki: «Sen de çok iyi biliyorsun… bunlar konuşmaz!» (21:65). İbrahim dedi ki: «Allah'ı bırakıp da size hiçbir faydası ve zararı olmayana mı tapıyorsunuz? Yazıklar olsun size de, Allah'ı bırakıp taptıklarınıza da! Aklınızı hiç kullanmaz mısınız?» (21:66-67). Onlara şunu da sordu: «Kendi ellerinizle yonttuğunuz şeylere mi tapıyorsunuz? Oysa sizi de yaptığınız şeyleri de yaratan Allah'tır» (37:94-96).
Ayetler (40)
وَٱذْكُرْ فِى ٱلْكِتَٰبِ إِبْرَٰهِيمَ ۚ إِنَّهُۥ كَانَ صِدِّيقًۭا نَّبِيًّا
Kitapta İbrahim'in hikâyesini de anlat. O, dosdoğru bir insan ve bir peygamberdi.
Kur'an 19:41إِذْ قَالَ لِأَبِيهِ يَٰٓأَبَتِ لِمَ تَعْبُدُ مَا لَا يَسْمَعُ وَلَا يُبْصِرُ وَلَا يُغْنِى عَنكَ شَيْـًۭٔا
Hani babasına demişti ki: “Babacığım… neden duymayana, görmeyene… ve sana hiç faydası olmayana tapıyorsun?
Kur'an 19:42يَٰٓأَبَتِ إِنِّى قَدْ جَآءَنِى مِنَ ٱلْعِلْمِ مَا لَمْ يَأْتِكَ فَٱتَّبِعْنِىٓ أَهْدِكَ صِرَٰطًۭا سَوِيًّۭا
Babacığım, sana gelmeyen bir bilgi bana geldi. Öyleyse bana uy, seni dosdoğru bir yola götüreyim.
Kur'an 19:43يَٰٓأَبَتِ لَا تَعْبُدِ ٱلشَّيْطَٰنَ ۖ إِنَّ ٱلشَّيْطَٰنَ كَانَ لِلرَّحْمَٰنِ عَصِيًّۭا
Babacığım, Şeytan'a tapma. Şeytan, merhameti sonsuz olan Allah'a hep karşı geldi.
Kur'an 19:44يَٰٓأَبَتِ إِنِّىٓ أَخَافُ أَن يَمَسَّكَ عَذَابٌۭ مِّنَ ٱلرَّحْمَٰنِ فَتَكُونَ لِلشَّيْطَٰنِ وَلِيًّۭا
Babacığım, merhameti sonsuz olan Allah'tan sana bir ceza dokunmasından ve Şeytan'ın dostu olmandan korkuyorum.”
Kur'an 19:45قَالَ أَرَاغِبٌ أَنتَ عَنْ ءَالِهَتِى يَٰٓإِبْرَٰهِيمُ ۖ لَئِن لَّمْ تَنتَهِ لَأَرْجُمَنَّكَ ۖ وَٱهْجُرْنِى مَلِيًّۭا
Babası dedi ki: “İbrahim, tanrılarımı mı reddediyorsun? Vazgeçmezsen seni taşlarım. Uzun bir süre uzaklaş benden!”
Kur'an 19:46قَالَ سَلَٰمٌ عَلَيْكَ ۖ سَأَسْتَغْفِرُ لَكَ رَبِّىٓ ۖ إِنَّهُۥ كَانَ بِى حَفِيًّۭا
İbrahim dedi ki: “Selam sana. Rabbimden seni bağışlamasını dileyeceğim. O bana hep çok iyi davranmıştır.
Kur'an 19:47وَأَعْتَزِلُكُمْ وَمَا تَدْعُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ وَأَدْعُوا۟ رَبِّى عَسَىٰٓ أَلَّآ أَكُونَ بِدُعَآءِ رَبِّى شَقِيًّۭا
Sizden de, Allah'ı bırakıp dua ettiğiniz şeylerden de ayrılacağım ve Rabbime dua edeceğim. Umarım Rabbime dua ettiğimde hiçbir zaman eli boş dönmem.”
Kur'an 19:48۞ وَإِذْ قَالَ إِبْرَٰهِيمُ لِأَبِيهِ ءَازَرَ أَتَتَّخِذُ أَصْنَامًا ءَالِهَةً ۖ إِنِّىٓ أَرَىٰكَ وَقَوْمَكَ فِى ضَلَٰلٍۢ مُّبِينٍۢ
Hani İbrahim babası Âzer'e demişti ki: “Heykelleri tanrı mı ediniyorsun? Seni de halkını da açıkça yolunu kaybetmiş görüyorum.”
Kur'an 6:74۞ وَلَقَدْ ءَاتَيْنَآ إِبْرَٰهِيمَ رُشْدَهُۥ مِن قَبْلُ وَكُنَّا بِهِۦ عَٰلِمِينَ
Bundan çok önce İbrahim'e doğruyu görecek aklı verdik; onu çok iyi tanıyorduk.
Kur'an 21:51إِذْ قَالَ لِأَبِيهِ وَقَوْمِهِۦ مَا هَٰذِهِ ٱلتَّمَاثِيلُ ٱلَّتِىٓ أَنتُمْ لَهَا عَٰكِفُونَ
Hani İbrahim babasına ve halkına dedi ki: “Bu kadar bağlandığınız bu heykeller nedir?”
Kur'an 21:52قَالُوا۟ وَجَدْنَآ ءَابَآءَنَا لَهَا عَٰبِدِينَ
Dediler ki: “Babalarımızı onlara taparken bulduk.”
Kur'an 21:53قَالَ لَقَدْ كُنتُمْ أَنتُمْ وَءَابَآؤُكُمْ فِى ضَلَٰلٍۢ مُّبِينٍۢ
İbrahim dedi ki: “O hâlde siz de babalarınız da açıkça yanılmışsınız.”
Kur'an 21:54قَالُوٓا۟ أَجِئْتَنَا بِٱلْحَقِّ أَمْ أَنتَ مِنَ ٱللَّٰعِبِينَ
Dediler ki: “Bize gerçeği mi söylüyorsun… yoksa sadece şaka mı yapıyorsun?”
Kur'an 21:55قَالَ بَل رَّبُّكُمْ رَبُّ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ٱلَّذِى فَطَرَهُنَّ وَأَنَا۠ عَلَىٰ ذَٰلِكُم مِّنَ ٱلشَّٰهِدِينَ
İbrahim dedi ki: “Hayır, sizin Rabbiniz göklerin ve yerin Rabbidir, onları yaratan O'dur. Ben de buna şahitlik edenlerdenim.”
Kur'an 21:56وَتَٱللَّهِ لَأَكِيدَنَّ أَصْنَٰمَكُم بَعْدَ أَن تُوَلُّوا۟ مُدْبِرِينَ
İbrahim dedi ki: “Allah'a yemin ederim ki, siz arkanızı dönüp gittikten sonra putlarınıza karşı bir plan yapacağım.”
Kur'an 21:57فَجَعَلَهُمْ جُذَٰذًا إِلَّا كَبِيرًۭا لَّهُمْ لَعَلَّهُمْ إِلَيْهِ يَرْجِعُونَ
Böylece İbrahim onları paramparça etti, yalnızca en büyüklerini bıraktı; belki halk ona döner diye.
Kur'an 21:58قَالُوا۟ مَن فَعَلَ هَٰذَا بِـَٔالِهَتِنَآ إِنَّهُۥ لَمِنَ ٱلظَّٰلِمِينَ
Dediler ki: “Bunu tanrılarımıza kim yaptı? Bunu yapan kesinlikle haksızdır.”
Kur'an 21:59قَالُوا۟ سَمِعْنَا فَتًۭى يَذْكُرُهُمْ يُقَالُ لَهُۥٓ إِبْرَٰهِيمُ
Bazıları dedi ki: “Bir gencin onları kötülediğini duyduk… adına İbrahim deniyor.”
Kur'an 21:60قَالُوا۟ فَأْتُوا۟ بِهِۦ عَلَىٰٓ أَعْيُنِ ٱلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَشْهَدُونَ
Dediler ki: “O hâlde onu bütün insanların gözü önüne getirin, şahit olsunlar.”
Kur'an 21:61قَالُوٓا۟ ءَأَنتَ فَعَلْتَ هَٰذَا بِـَٔالِهَتِنَا يَٰٓإِبْرَٰهِيمُ
Dediler ki: “Bunu tanrılarımıza sen mi yaptın, İbrahim?”
Kur'an 21:62قَالَ بَلْ فَعَلَهُۥ كَبِيرُهُمْ هَٰذَا فَسْـَٔلُوهُمْ إِن كَانُوا۟ يَنطِقُونَ
İbrahim dedi ki: “Hayır, bunu şu en büyükleri yaptı… onlara sorun, eğer konuşabiliyorlarsa.”
Kur'an 21:63فَرَجَعُوٓا۟ إِلَىٰٓ أَنفُسِهِمْ فَقَالُوٓا۟ إِنَّكُمْ أَنتُمُ ٱلظَّٰلِمُونَ
Bunun üzerine halk kendi vicdanına döndü ve birbirlerine dediler ki: “Haksız olanlar sizin kendinizsiniz.”
Kur'an 21:64ثُمَّ نُكِسُوا۟ عَلَىٰ رُءُوسِهِمْ لَقَدْ عَلِمْتَ مَا هَٰٓؤُلَآءِ يَنطِقُونَ
Sonra eski düşüncelerine geri döndüler ve dediler ki: “Sen de çok iyi biliyorsun… bunlar konuşmaz!”
Kur'an 21:65قَالَ أَفَتَعْبُدُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ مَا لَا يَنفَعُكُمْ شَيْـًۭٔا وَلَا يَضُرُّكُمْ
İbrahim dedi ki: “Allah'ı bırakıp da size hiçbir faydası ve zararı olmayana mı tapıyorsunuz?
Kur'an 21:66أُفٍّۢ لَّكُمْ وَلِمَا تَعْبُدُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ ۖ أَفَلَا تَعْقِلُونَ
Yazıklar olsun size de, Allah'ı bırakıp taptıklarınıza da! Aklınızı hiç kullanmaz mısınız?”
Kur'an 21:67۞ وَإِنَّ مِن شِيعَتِهِۦ لَإِبْرَٰهِيمَ
İbrahim de Nuh'un yolundan gidenlerden biriydi,
Kur'an 37:83إِذْ جَآءَ رَبَّهُۥ بِقَلْبٍۢ سَلِيمٍ
hani o, Rabbine tertemiz bir kalple gelmişti,
Kur'an 37:84إِذْ قَالَ لِأَبِيهِ وَقَوْمِهِۦ مَاذَا تَعْبُدُونَ
hani babasına ve halkına demişti ki: “Neye tapıyorsunuz?
Kur'an 37:85أَئِفْكًا ءَالِهَةًۭ دُونَ ٱللَّهِ تُرِيدُونَ
Allah'ı bırakıp da sahte tanrılar mı istiyorsunuz?
Kur'an 37:86فَمَا ظَنُّكُم بِرَبِّ ٱلْعَٰلَمِينَ
Öyleyse bütün âlemlerin Rabbinin size ne yapacağını sanıyorsunuz?”
Kur'an 37:87فَنَظَرَ نَظْرَةًۭ فِى ٱلنُّجُومِ
Sonra İbrahim yıldızlara uzun uzun baktı
Kur'an 37:88فَقَالَ إِنِّى سَقِيمٌۭ
ve dedi ki: “Kendimi iyi hissetmiyorum.”
Kur'an 37:89فَتَوَلَّوْا۟ عَنْهُ مُدْبِرِينَ
Bunun üzerine halk ondan yüz çevirip gitti.
Kur'an 37:90فَرَاغَ إِلَىٰٓ ءَالِهَتِهِمْ فَقَالَ أَلَا تَأْكُلُونَ
Sonra İbrahim sessizce onların tanrılarının yanına gitti ve dedi ki: “Yemiyor musunuz?
Kur'an 37:91مَا لَكُمْ لَا تَنطِقُونَ
Neyiniz var, neden konuşmuyorsunuz?”
Kur'an 37:92فَرَاغَ عَلَيْهِمْ ضَرْبًۢا بِٱلْيَمِينِ
Sonra onlara dönüp sağ eliyle vurdu.
Kur'an 37:93فَأَقْبَلُوٓا۟ إِلَيْهِ يَزِفُّونَ
Bunun üzerine halk koşarak ona doğru geldi.
Kur'an 37:94قَالَ أَتَعْبُدُونَ مَا تَنْحِتُونَ
İbrahim dedi ki: “Kendi ellerinizle yonttuğunuz şeylere mi tapıyorsunuz?
Kur'an 37:95وَٱللَّهُ خَلَقَكُمْ وَمَا تَعْمَلُونَ
Oysa sizi de yaptığınız şeyleri de yaratan Allah'tır.”
Kur'an 37:96
Ateş
Verecek bir cevapları kalmayınca halkı zora başvurdu: «Yakın onu! Savunun tanrılarınızı, eğer bir şey yapacaksanız!» (21:68). Dediler ki: «Onun için büyük bir yapı kurun ve onu alev alev yanan ateşe atın» (37:97); verdikleri tek cevap şuydu: «Öldürün onu, ya da yakın onu!» (29:24). İbn Kesir, yığınla odun topladıklarını ve öyle bir ateş yaktıklarını yazar ki benzeri daha önce hiç görülmemişti.
Peygamber'in (sallallahu aleyhi ve sellem) arkadaşlarından İbn Abbas, İbrahim'in ateşe atılırken söylediği son sözün şu olduğunu söyledi: «Allah bana yeter, güvenilecek en iyi O'dur» (Buhârî 4564). Ayrıca İbrahim'in ateşe atıldığında «Allah bize yeter, güvenilecek en iyi O'dur» dediğini ve insanlar Peygamber Muhammed'e (sallallahu aleyhi ve sellem) ve arkadaşlarına onlara karşı büyük bir ordunun toplandığını söylediklerinde onun da aynı sözleri söylediğini anlattı (Buhârî 4563; Kur'an 3:173). Bu sözlerin anlamı şudur: Allah'a tamamen güveniyorum ve başka hiç kimseye ihtiyacım yok.
Sonra Allah şöyle buyurdu: «Ey ateş, serinlik ve esenlik ol İbrahim'e!» (21:69). Sa'dî, ateşin içinde ona hiçbir zarar dokunmadığını açıklar. İbn Kesir, İbn Abbas'ın ve Ebü'l-Âliye'nin şu sözünü kaydeder: Allah «ve esenlik» demeseydi, soğuğun kendisi İbrahim'e zarar verirdi. Allah onu ateşten kurtardı (29:24); İbn Kesir de onun ateşten sağ salim çıktığını söyler. Ona zarar vermek istediler, Allah da kaybedenlerin onlar olmasını sağladı (21:70; 37:98).
Ayetler (6)
قَالُوا۟ حَرِّقُوهُ وَٱنصُرُوٓا۟ ءَالِهَتَكُمْ إِن كُنتُمْ فَٰعِلِينَ
Dediler ki: “Yakın onu! Savunun tanrılarınızı, eğer bir şey yapacaksanız!”
Kur'an 21:68قُلْنَا يَٰنَارُ كُونِى بَرْدًۭا وَسَلَٰمًا عَلَىٰٓ إِبْرَٰهِيمَ
Biz dedik ki: “Ey ateş, serinlik ve esenlik ol İbrahim'e!”
Kur'an 21:69وَأَرَادُوا۟ بِهِۦ كَيْدًۭا فَجَعَلْنَٰهُمُ ٱلْأَخْسَرِينَ
Planlarıyla ona zarar vermek istediler, ama Biz onları en çok kaybedenler yaptık.
Kur'an 21:70قَالُوا۟ ٱبْنُوا۟ لَهُۥ بُنْيَٰنًۭا فَأَلْقُوهُ فِى ٱلْجَحِيمِ
Dediler ki: “Onun için büyük bir yapı kurun ve onu alev alev yanan ateşe atın.”
Kur'an 37:97فَأَرَادُوا۟ بِهِۦ كَيْدًۭا فَجَعَلْنَٰهُمُ ٱلْأَسْفَلِينَ
Planlarıyla ona zarar vermek istediler, ama Biz onları alçaltılıp yenilenler yaptık.
Kur'an 37:98فَمَا كَانَ جَوَابَ قَوْمِهِۦٓ إِلَّآ أَن قَالُوا۟ ٱقْتُلُوهُ أَوْ حَرِّقُوهُ فَأَنجَىٰهُ ٱللَّهُ مِنَ ٱلنَّارِ ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَٰتٍۢ لِّقَوْمٍۢ يُؤْمِنُونَ
Halkının verdiği tek cevap şu oldu: “Öldürün onu, ya da yakın onu!” Ama Allah onu ateşten kurtardı. Bunda inanan insanlar için işaretler vardır.
Kur'an 29:24
Yıldız, ay ve güneş
Kur'an, Allah'ın İbrahim'e, tam olarak emin olsun diye göklerin ve yerin büyük krallığını gösterdiğini anlatır (6:75). Bir gece bir yıldız gördü ve «Bu benim rabbim» dedi; ama yıldız batınca «Kaybolup gidenleri sevmem» dedi. Aynısını ay için, sonra da en büyükleri olan güneş için yaptı. Güneş batınca dedi ki: «Ey halkım, Allah'ın yanında taptığınız şeylerle benim hiçbir ilgim yok. Ben bütün varlığımla, gökleri ve yeri yaratana yöneldim» (6:76-79).
İbrahim gerçekten Rabbini gökyüzünde mi arıyordu? Kur'an'ı açıklayan âlimler hayır der. İbn Kesir, bu ayetlerde İbrahim'in (aleyhisselam) halkıyla tartıştığını yazar: Onlara, taptıkları yıldızların, ayın ve güneşin tanrı olamayacağını, çünkü onların kendilerine verilen düzene göre doğup battıklarını gösteriyordu. Sa'dî, İbrahim'in «Bu benim rabbim» sözünü yalnızca bir an için onlara uyarak söylediğini açıklar; sanki şöyle diyordu: Gelin, birlikte bakalım ve ibadet edilmeyi hak edip etmediğini görelim. Bunun doğru açıklama olduğunu, yani İbrahim ile halkı arasında bir tartışma olduğunu, İbrahim'in çocukken bunu kendi kendine düşündüğü görüşünün ise hiçbir kanıtı olmadığını da ekler. İbn Kesir ayrıca Katâde'nin şu sözünü aktarır: İbrahim, Rabbinin hep var olduğunu ve hiçbir zaman yok olmayacağını biliyordu.
Ayetler (5)
وَكَذَٰلِكَ نُرِىٓ إِبْرَٰهِيمَ مَلَكُوتَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَلِيَكُونَ مِنَ ٱلْمُوقِنِينَ
İşte böylece İbrahim'e göklerin ve yerin büyük krallığını gösterdik; tam olarak emin olanlardan olsun diye.
Kur'an 6:75فَلَمَّا جَنَّ عَلَيْهِ ٱلَّيْلُ رَءَا كَوْكَبًۭا ۖ قَالَ هَٰذَا رَبِّى ۖ فَلَمَّآ أَفَلَ قَالَ لَآ أُحِبُّ ٱلْءَافِلِينَ
Gece onu karanlığıyla sarınca bir yıldız gördü. Dedi ki: “Bu benim rabbim.” Ama yıldız batınca dedi ki: “Kaybolup gidenleri sevmem.”
Kur'an 6:76فَلَمَّا رَءَا ٱلْقَمَرَ بَازِغًۭا قَالَ هَٰذَا رَبِّى ۖ فَلَمَّآ أَفَلَ قَالَ لَئِن لَّمْ يَهْدِنِى رَبِّى لَأَكُونَنَّ مِنَ ٱلْقَوْمِ ٱلضَّآلِّينَ
Sonra ayın doğduğunu görünce dedi ki: “Bu benim rabbim.” Ama ay batınca dedi ki: “Rabbim bana yol göstermezse, kesinlikle yolunu kaybetmiş insanlardan olurum.”
Kur'an 6:77فَلَمَّا رَءَا ٱلشَّمْسَ بَازِغَةًۭ قَالَ هَٰذَا رَبِّى هَٰذَآ أَكْبَرُ ۖ فَلَمَّآ أَفَلَتْ قَالَ يَٰقَوْمِ إِنِّى بَرِىٓءٌۭ مِّمَّا تُشْرِكُونَ
Sonra güneşin doğduğunu görünce dedi ki: “Bu benim rabbim; bu daha büyük.” Ama güneş batınca dedi ki: “Ey halkım, Allah'ın yanında taptığınız şeylerle benim hiçbir ilgim yok.
Kur'an 6:78إِنِّى وَجَّهْتُ وَجْهِىَ لِلَّذِى فَطَرَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ حَنِيفًۭا ۖ وَمَآ أَنَا۠ مِنَ ٱلْمُشْرِكِينَ
Ben bütün varlığımla, gökleri ve yeri yaratana yöneldim; bütün sahte tanrılardan yüz çevirdim. Ben Allah'ın yanında başkalarına tapanlardan değilim.”
Kur'an 6:79
Allah'ın yakın dostu
Kur'an, kendini tamamen Allah'a veren, iyilik yapan ve İbrahim'in yolundan giden birinin yaşam yolundan daha iyisinin kimde olabileceğini sorar ve şunu ekler: «Allah, İbrahim'i yakın dost edindi» (4:125). Arapçadaki kelime «Halil»dir: çok yakın, seven bir dost. Bu yüzden İbrahim'e sık sık «Halilullah», yani Allah'ın yakın dostu denir.
Sa'dî, bu yakınlığın sevginin en yüksek derecesi olduğunu ve bunun iki kişiye, Muhammed'e ve İbrahim'e (Allah'ın selamı ikisinin de üzerine olsun) verildiğini açıklar; Allah'ın genel olarak müminlere olan sevgisi ise daha geniş ve daha alt bir derecedir. İbn Kesir, İbrahim'in Rabbine itaati sayesinde, sevginin en yüksek derecesi olan Halil derecesine ulaştığını yazar. Sa'dî, Allah'ın onu, kendisine emredilen her şeyi yaptığı ve kendisine verilen her sınavı başardığı için yakın dost edindiğini ekler; böylece Allah onu insanlara önder yaptı (2:124).
Ayetler (1)
وَمَنْ أَحْسَنُ دِينًۭا مِّمَّنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُۥ لِلَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌۭ وَٱتَّبَعَ مِلَّةَ إِبْرَٰهِيمَ حَنِيفًۭا ۗ وَٱتَّخَذَ ٱللَّهُ إِبْرَٰهِيمَ خَلِيلًۭا
Kendini tamamen Allah'a veren, iyilik yapan ve bütün sahte tanrılardan yüz çevirmiş olan İbrahim'in yolundan giden birinden daha iyi bir yaşam yolu kimin olabilir? Allah, İbrahim'i yakın dost edindi.
Kur'an 4:125
İbrahim'le tartışan kral
Kur'an, Allah kendisine güç verdiği için İbrahim'le Rabbi hakkında tartışan bir kraldan söz eder (2:258). Kur'an onun adını vermez. İbrahim dedi ki: «Benim Rabbim, hayat veren ve öldüren O'dur.» Kral cevap verdi: «Ben de hayat veririm ve öldürürüm.» İbrahim dedi ki: «Allah güneşi doğudan doğdurur; sen de onu batıdan doğdur.» Kral ne diyeceğini bilemedi.
İbn Kesir, kralın kendisinin yaratıcı olduğunu iddia ettiğini ve hayat verenin ve öldürenin kendisi olduğunu öne sürdüğünü açıklar. İbrahim'in ikinci cevabı bu iddianın boşluğunu gösterdi: Gerçekten hayat veren ve öldüren, güneşe de hükmeder. İbn Kesir'e göre kral, kendi zayıflığının, yetersizliğinin ve İbrahim'in isteğine cevap veremeyeceğinin farkında olduğu için susup kaldı ve tek söz edemedi. İbn Kesir, Katâde'nin, İbn İshak'ın ve Süddî'nin görüşünü de anar: Kral, bir mahkûmu öldürtüp bir başkasını yaşatabileceğini kastetmişti; ama İbn Kesir ilk açıklamayı tercih eder.
Ayetler (1)
أَلَمْ تَرَ إِلَى ٱلَّذِى حَآجَّ إِبْرَٰهِۦمَ فِى رَبِّهِۦٓ أَنْ ءَاتَىٰهُ ٱللَّهُ ٱلْمُلْكَ إِذْ قَالَ إِبْرَٰهِۦمُ رَبِّىَ ٱلَّذِى يُحْىِۦ وَيُمِيتُ قَالَ أَنَا۠ أُحْىِۦ وَأُمِيتُ ۖ قَالَ إِبْرَٰهِۦمُ فَإِنَّ ٱللَّهَ يَأْتِى بِٱلشَّمْسِ مِنَ ٱلْمَشْرِقِ فَأْتِ بِهَا مِنَ ٱلْمَغْرِبِ فَبُهِتَ ٱلَّذِى كَفَرَ ۗ وَٱللَّهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلظَّٰلِمِينَ
Allah kendisine bir krallık verdiği için, İbrahim'le Rabbi hakkında tartışan adamı hiç düşünmedin mi? İbrahim dedi ki: “Benim Rabbim, hayat veren ve öldüren O'dur.” Kral dedi ki: “Ben de hayat veririm ve öldürürüm.” İbrahim dedi ki: “Allah güneşi doğudan doğdurur; sen de onu batıdan doğdur.” Bunun üzerine inanmayı reddeden adam ne diyeceğini bilemedi. Allah, haksızlık yapan insanlara yol göstermez.
Kur'an 2:258
Misafirler ve bir oğul müjdesi
Melekler İbrahim'e bir müjdeyle, yani güzel bir haberle geldi. Onu «Selam» diye selamladılar, o da onları tanımadığı hâlde «Selam» diye karşılık verdi (11:69; 51:24-25). Sessizce ailesinin yanına gitti, hemen onlara besili, kızartılmış bir buzağı getirdi, onu önlerine yaklaştırdı ve nazikçe dedi ki: «Yemez misiniz?» (11:69; 51:26-27). İbn Kesir bunda iyi bir ev sahibinin inceliğini görür: Elindeki en iyi yemeği hazırladı ve onları nazik, ince bir davetle sofraya çağırdı.
Ellerinin yemeğe uzanmadığını görünce onlardan korktu. İbn Kesir şöyle açıklar: Çünkü meleklerin yemekle bir işi yoktur. Dediler ki: «Korkma. Biz Lut'un (Lot) halkına gönderildik» (11:70; 51:28). Orada ayakta duran karısı güldü ve melekler ona bir oğul, İshak (Isaac), ondan sonra da bir torun, Yakub (Jacob) müjdesi verdiler (11:71). Kadın şaşkınlıkla haykırdı: «Ben yaşlı bir kadınken, şu kocam da yaşlı bir adamken mi çocuğum olacak?» (11:72; 51:29). Cevap verdiler: «Allah'ın karar verdiği şeye mi şaşıyorsun? Ey bu evin halkı, Allah'ın rahmeti ve bereketleri üzerinizedir» (11:73) ve «Rabbin böyle söyledi» (51:30).
Ayetler (12)
وَلَقَدْ جَآءَتْ رُسُلُنَآ إِبْرَٰهِيمَ بِٱلْبُشْرَىٰ قَالُوا۟ سَلَٰمًۭا ۖ قَالَ سَلَٰمٌۭ ۖ فَمَا لَبِثَ أَن جَآءَ بِعِجْلٍ حَنِيذٍۢ
Elçilerimiz (melekler) İbrahim'e bir müjdeyle, yani güzel bir haberle geldi. Dediler ki: “Selam.” O da dedi ki: “Selam.” Ve hemen onlara kızartılmış bir buzağı getirdi.
Kur'an 11:69فَلَمَّا رَءَآ أَيْدِيَهُمْ لَا تَصِلُ إِلَيْهِ نَكِرَهُمْ وَأَوْجَسَ مِنْهُمْ خِيفَةًۭ ۚ قَالُوا۟ لَا تَخَفْ إِنَّآ أُرْسِلْنَآ إِلَىٰ قَوْمِ لُوطٍۢ
Ama ellerinin yemeğe uzanmadığını görünce onları yadırgadı ve onlardan korktu. Dediler ki: “Korkma. Biz Lut'un (Lot) halkına gönderildik.”
Kur'an 11:70وَٱمْرَأَتُهُۥ قَآئِمَةٌۭ فَضَحِكَتْ فَبَشَّرْنَٰهَا بِإِسْحَٰقَ وَمِن وَرَآءِ إِسْحَٰقَ يَعْقُوبَ
Karısı da orada ayakta duruyordu ve güldü. Bunun üzerine ona İshak'ı (Isaac), İshak'tan sonra da Yakub'u (Jacob) müjdeledik.
Kur'an 11:71قَالَتْ يَٰوَيْلَتَىٰٓ ءَأَلِدُ وَأَنَا۠ عَجُوزٌۭ وَهَٰذَا بَعْلِى شَيْخًا ۖ إِنَّ هَٰذَا لَشَىْءٌ عَجِيبٌۭ
Dedi ki: “Vay, bu nasıl olur! Ben yaşlı bir kadınken, şu kocam da yaşlı bir adamken mi çocuğum olacak? Bu gerçekten çok şaşılacak bir şey!”
Kur'an 11:72قَالُوٓا۟ أَتَعْجَبِينَ مِنْ أَمْرِ ٱللَّهِ ۖ رَحْمَتُ ٱللَّهِ وَبَرَكَٰتُهُۥ عَلَيْكُمْ أَهْلَ ٱلْبَيْتِ ۚ إِنَّهُۥ حَمِيدٌۭ مَّجِيدٌۭ
Dediler ki: “Allah'ın karar verdiği şeye mi şaşıyorsun? Ey bu evin halkı, Allah'ın rahmeti ve bereketleri üzerinizedir. O, her övgüye gerçekten layıktır, şanı çok yücedir.”
Kur'an 11:73هَلْ أَتَىٰكَ حَدِيثُ ضَيْفِ إِبْرَٰهِيمَ ٱلْمُكْرَمِينَ
İbrahim'in saygın misafirlerinin hikâyesi sana ulaştı mı?
Kur'an 51:24إِذْ دَخَلُوا۟ عَلَيْهِ فَقَالُوا۟ سَلَٰمًۭا ۖ قَالَ سَلَٰمٌۭ قَوْمٌۭ مُّنكَرُونَ
Onun yanına girip dediler ki: “Selam.” O da cevap verdi: “Selam. Sizi tanımıyorum.”
Kur'an 51:25فَرَاغَ إِلَىٰٓ أَهْلِهِۦ فَجَآءَ بِعِجْلٍۢ سَمِينٍۢ
Sonra sessizce ailesinin yanına gitti ve besili, kızartılmış bir buzağıyla geri geldi.
Kur'an 51:26فَقَرَّبَهُۥٓ إِلَيْهِمْ قَالَ أَلَا تَأْكُلُونَ
Onu önlerine yaklaştırdı ve dedi ki: “Yemez misiniz?”
Kur'an 51:27فَأَوْجَسَ مِنْهُمْ خِيفَةًۭ ۖ قَالُوا۟ لَا تَخَفْ ۖ وَبَشَّرُوهُ بِغُلَٰمٍ عَلِيمٍۢ
Ve içinde onlara karşı bir korku duymaya başladı. Dediler ki: “Korkma.” Ve ona çok bilgili olacak bir oğlan çocuğu müjdelediler.
Kur'an 51:28فَأَقْبَلَتِ ٱمْرَأَتُهُۥ فِى صَرَّةٍۢ فَصَكَّتْ وَجْهَهَا وَقَالَتْ عَجُوزٌ عَقِيمٌۭ
Bunun üzerine karısı bağırarak öne çıktı, yüzüne vurdu ve dedi ki: “Hiç çocuğu olamamış yaşlı bir kadın!”
Kur'an 51:29قَالُوا۟ كَذَٰلِكِ قَالَ رَبُّكِ ۖ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلْحَكِيمُ ٱلْعَلِيمُ
Dediler ki: “Rabbin böyle söyledi. O, her şeyi yerli yerince yapan, her şeyi bilendir.”
Kur'an 51:30
İsmail ve kurban
Allah onu kurtardıktan sonra İbrahim dedi ki: «Ben Rabbime gidiyorum. O bana yol gösterecek» ve Allah'tan iyi bir çocuk istedi (37:99-100). İbn Kesir, halkını bırakıp onlardan uzaklaştığını açıklar. Allah ona «yumuşak huylu, sabırlı bir oğlan çocuğu» müjdeledi (37:101).
Çocuk babasının yanında çalışabilecek yaşa gelince İbrahim ona dedi ki: «Oğlum, rüyamda seni kurban ettiğimi görüyorum. Bak bakalım, sen ne düşünüyorsun?» Çocuk cevap verdi: «Babacığım, sana ne emrediliyorsa onu yap. Allah dilerse beni sabırlı bulacaksın» (37:102). İbn Kesir, Ubeyd b. Umeyr'in şu sözünü aktarır: Peygamberlerin rüyaları vahiydir, yani Allah'tan gelen bir bildiridir. İbn Kesir'e göre İbrahim bunu oğluna, işi onun için kolaylaştırmak ve sabrını sınamak için söyledi. İkisi de kendini Allah'ın emrine bıraktığında ve İbrahim oğlunu yere yatırdığında Allah ona seslendi: «İbrahim, rüyanın senden istediğini yaptın» (37:103-105). Bu açık bir sınavdı ve Allah, onun yerine kurban edilmesi için büyük bir hayvan vererek çocuğu kurtardı (37:106-107). Allah, ondan sonra gelen nesillerin İbrahim'i iyilikle anmasını sağladı: «Selam olsun İbrahim'e» (37:108-111).
Hangi oğluydu? Kur'an bu ayetlerde onun adını vermez. İbn Kesir onun İsmail (Ishmael) olduğunu söyler ve gerekçelerini Kur'an'dan ve ilk dönem âlimlerinden verir. İsmail, doğumu İbrahim'e müjdelenen ilk oğuldu ve İshak'tan büyüktü. Kur'an, bu hikâyenin hemen ardından İshak'ı ayrı bir armağan olarak müjdeler. Ayrıca İshak müjdelendiğinde Allah, onun Yakub adında bir oğlu olacağını vaat etmişti (11:71); bu yüzden İbrahim'e, İshak'ı daha çocukken kurban etmesi emredilmiş olamaz. İbn Kesir, onun İsmail olduğunu söyleyen birçok sahabenin ve ilk dönem âliminin adını da sayar. Sa'dî de aynısını söyler: Çocuk hiç şüphesiz İsmail'di, Kur'an'dan gelen aynı iki gerekçeyle.
Ayetler (13)
وَقَالَ إِنِّى ذَاهِبٌ إِلَىٰ رَبِّى سَيَهْدِينِ
İbrahim dedi ki: “Ben Rabbime gidiyorum. O bana yol gösterecek.
Kur'an 37:99رَبِّ هَبْ لِى مِنَ ٱلصَّٰلِحِينَ
Rabbim, bana iyi insanlardan olacak bir çocuk ver.”
Kur'an 37:100فَبَشَّرْنَٰهُ بِغُلَٰمٍ حَلِيمٍۢ
Biz de ona yumuşak huylu, sabırlı bir oğlan çocuğu müjdeledik.
Kur'an 37:101فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ ٱلسَّعْىَ قَالَ يَٰبُنَىَّ إِنِّىٓ أَرَىٰ فِى ٱلْمَنَامِ أَنِّىٓ أَذْبَحُكَ فَٱنظُرْ مَاذَا تَرَىٰ ۚ قَالَ يَٰٓأَبَتِ ٱفْعَلْ مَا تُؤْمَرُ ۖ سَتَجِدُنِىٓ إِن شَآءَ ٱللَّهُ مِنَ ٱلصَّٰبِرِينَ
Çocuk babasının yanında çalışabilecek yaşa gelince İbrahim dedi ki: “Oğlum, rüyamda seni kurban ettiğimi görüyorum. Bak bakalım, sen ne düşünüyorsun?” Oğlu dedi ki: “Babacığım, sana ne emrediliyorsa onu yap. Allah dilerse beni sabırlı bulacaksın.”
Kur'an 37:102فَلَمَّآ أَسْلَمَا وَتَلَّهُۥ لِلْجَبِينِ
İkisi de kendini Allah'ın emrine bıraktığında ve İbrahim oğlunu alnının üzerine yatırdığında,
Kur'an 37:103وَنَٰدَيْنَٰهُ أَن يَٰٓإِبْرَٰهِيمُ
ona seslendik: “İbrahim,
Kur'an 37:104قَدْ صَدَّقْتَ ٱلرُّءْيَآ ۚ إِنَّا كَذَٰلِكَ نَجْزِى ٱلْمُحْسِنِينَ
rüyanın senden istediğini yaptın.” İşte iyilik yapanları Biz böyle ödüllendiririz.
Kur'an 37:105إِنَّ هَٰذَا لَهُوَ ٱلْبَلَٰٓؤُا۟ ٱلْمُبِينُ
Bu gerçekten açık bir sınavdı.
Kur'an 37:106وَفَدَيْنَٰهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍۢ
Ve onun yerine kurban edilmesi için büyük bir hayvan vererek oğlunu kurtardık.
Kur'an 37:107وَتَرَكْنَا عَلَيْهِ فِى ٱلْءَاخِرِينَ
Ve ondan sonra gelen nesillerin onu iyilikle anmasını sağladık:
Kur'an 37:108سَلَٰمٌ عَلَىٰٓ إِبْرَٰهِيمَ
“Selam olsun İbrahim'e.”
Kur'an 37:109كَذَٰلِكَ نَجْزِى ٱلْمُحْسِنِينَ
İşte iyilik yapanları Biz böyle ödüllendiririz.
Kur'an 37:110إِنَّهُۥ مِنْ عِبَادِنَا ٱلْمُؤْمِنِينَ
O gerçekten Bizim inanan kullarımızdandı.
Kur'an 37:111
İsmail'le birlikte Kâbe'yi inşa etmesi
Allah İbrahim'i bazı emirlerle sınadı, o da hepsini yerine getirdi; böylece Allah onu insanlara önder yaptı. İbrahim soyundan gelenlerden bazıları için de bunu istedi; Allah da Kendi sözünün haksızlık yapanlara ulaşmadığını söyledi (2:124). İbn Kesir, Allah'ın İbrahim'i örnek alınacak bir insan yaptığını açıklar.
İbn Abbas, Buhârî'deki uzun bir haberde (3364), İbrahim'in, Mekke'de henüz kimsenin yaşamadığı ve hiç suyun olmadığı bir zamanda, İsmail'in annesini ve onun bebek oğlu İsmail'i Kâbe'nin bulunduğu yere nasıl getirdiğini ve onları bir torba hurma ve biraz suyla orada bıraktığını anlatır. Kadın ona, bunu ona Allah'ın mı emrettiğini sordu. İbrahim «Evet» deyince, o zaman Allah'ın onları yüzüstü bırakmayacağını söyledi. İbrahim onların göremeyeceği bir yere varınca yüzünü Ev'e döndü, ellerini kaldırdı ve Kur'an'daki şu sözlerle dua etti: «Rabbimiz, ben çocuklarımdan bazılarını, Senin kutsal Evinin yanında, hiçbir şeyin yetişmediği bir vadiye yerleştirdim…» (14:37). Su bitince anne, yardım arayarak Safa ve Merve tepeleri arasında yedi kez koştu; Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem), insanların (hac sırasında) bu iki tepe arasında yürümesinin sebebinin bu olduğunu söyledi. Sonra bir melek Zemzem'in yerinde toprağı kazdı ve su fışkırdı.
Yıllar sonra İbrahim geri geldi ve İsmail'e, Allah'ın kendisine orada bir ev inşa etmesini emrettiğini söyledi. Aynı haberde İsmail taşları getirdi, İbrahim de inşa etti; duvarlar yükselince İsmail babasının üzerine çıkması için bir taş getirdi ve ikisi de durmadan şöyle diyordu: «Rabbimiz, bunu bizden kabul et. Her şeyi işiten, her şeyi bilen Sensin» (Buhârî 3364; Kur'an 2:127). Kur'an müminlere «İbrahim'in durduğu yerde» namaz kılmalarını söyler (2:125); İbn Kesir'in aktardığı Saîd b. Cübeyr şöyle açıklar: İbrahim o taşın üzerinde duruyordu, İsmail de ona taşları uzatıyordu. İbn Kesir, onların iyi bir iş yaptıkları hâlde yine de Allah'tan bunu kabul etmesini istediklerini belirtir. Allah'tan, kendilerini ve soylarını kendini tamamen O'na veren insanlar yapmasını, onlara nasıl ibadet edeceklerini göstermesini ve onların arasına kendilerinden bir elçi göndermesini de istediler (2:128-129). İbn Kesir, bu duanın Peygamber Muhammed (sallallahu aleyhi ve sellem) ile kabul edildiğini açıklar ve İbrahim'in, Peygamber'den insanlara ilk söz eden kişi olduğunu söyler.
İbrahim Allah'tan Mekke'yi güvenli bir şehir yapmasını ve orada yaşayan müminlere meyveler vermesini de istedi (2:126). İbn Kesir, bu duayı Kâbe inşa edilmeden önce ettiğini, inşa edildikten sonra da yeniden dua ettiğini açıklar (14:35). Bu sonraki duasında, kendisinin ve oğullarının putlardan uzak tutulmasını, hiçbir şeyin yetişmediği o vadideki ailesine insanların kalplerinin özlemle yönelmesini ve onlara meyveler verilmesini istedi; yaşlılığında kendisine İsmail'i ve İshak'ı verdiği için Allah'a şükretti ve kendisi, anne babası ve müminler için bağışlanma diledi (14:35-41). İbn Kesir, Mekke'de meyve ağaçlarının yetişmediğini, ama her çeşit meyvenin dört bir yandan oraya getirildiğini belirtir ve Allah'ın İbrahim'in duasını nasıl kabul ettiğini bunda görür. İbn Kesir, İbrahim'in anne babası için bağışlanma dilemesinin, babasının Allah'ın düşmanı olduğu ona açıkça belli olmadan önce olduğunu da açıklar.
Ayetler (13)
۞ وَإِذِ ٱبْتَلَىٰٓ إِبْرَٰهِۦمَ رَبُّهُۥ بِكَلِمَٰتٍۢ فَأَتَمَّهُنَّ ۖ قَالَ إِنِّى جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًۭا ۖ قَالَ وَمِن ذُرِّيَّتِى ۖ قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِى ٱلظَّٰلِمِينَ
Hani İbrahim'in Rabbi onu bazı emirlerle sınamıştı, o da hepsini yerine getirmişti. Allah dedi ki: “Seni insanlara önder yapacağım.” İbrahim sordu: “Soyumdan gelenlerden bazılarını da mı?” Allah dedi ki: “Benim sözüm haksızlık yapanlara ulaşmaz.”
Kur'an 2:124وَإِذْ جَعَلْنَا ٱلْبَيْتَ مَثَابَةًۭ لِّلنَّاسِ وَأَمْنًۭا وَٱتَّخِذُوا۟ مِن مَّقَامِ إِبْرَٰهِۦمَ مُصَلًّۭى ۖ وَعَهِدْنَآ إِلَىٰٓ إِبْرَٰهِۦمَ وَإِسْمَٰعِيلَ أَن طَهِّرَا بَيْتِىَ لِلطَّآئِفِينَ وَٱلْعَٰكِفِينَ وَٱلرُّكَّعِ ٱلسُّجُودِ
Hani Biz o Evi (Kâbe'yi) insanların dönüp dönüp geldiği bir yer ve güvenli bir yer yapmıştık. İbrahim'in durduğu yeri namaz kılınacak bir yer edinin. İbrahim'e ve İsmail'e (Ishmael) de şunu söylemiştik: “Evimi, çevresinde dönenler, orada kalıp ibadet edenler, namazda eğilenler ve alnını yere koyanlar için temiz tutun.”
Kur'an 2:125وَإِذْ قَالَ إِبْرَٰهِۦمُ رَبِّ ٱجْعَلْ هَٰذَا بَلَدًا ءَامِنًۭا وَٱرْزُقْ أَهْلَهُۥ مِنَ ٱلثَّمَرَٰتِ مَنْ ءَامَنَ مِنْهُم بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْءَاخِرِ ۖ قَالَ وَمَن كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُۥ قَلِيلًۭا ثُمَّ أَضْطَرُّهُۥٓ إِلَىٰ عَذَابِ ٱلنَّارِ ۖ وَبِئْسَ ٱلْمَصِيرُ
Hani İbrahim demişti ki: “Rabbim, burayı güvenli bir şehir yap ve halkından Allah'a ve Kıyamet gününe inananlara meyveler ver.” Allah dedi ki: “İnanmayı reddedene de kısa bir süre biraz yararlanma imkânı veririm, sonra onu Ateş'in azabına sürüklerim. Varılacak ne kötü bir yer!”
Kur'an 2:126وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْرَٰهِۦمُ ٱلْقَوَاعِدَ مِنَ ٱلْبَيْتِ وَإِسْمَٰعِيلُ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّآ ۖ إِنَّكَ أَنتَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْعَلِيمُ
Hani İbrahim, İsmail'le birlikte Evin temellerini yükseltiyordu: “Rabbimiz, bunu bizden kabul et. Her şeyi işiten, her şeyi bilen Sensin.
Kur'an 2:127رَبَّنَا وَٱجْعَلْنَا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَمِن ذُرِّيَّتِنَآ أُمَّةًۭ مُّسْلِمَةًۭ لَّكَ وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَيْنَآ ۖ إِنَّكَ أَنتَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ
Rabbimiz, bizi kendini tamamen Sana veren insanlar yap; soyumuzdan da kendini tamamen Sana veren bir topluluk çıkar. Bize Sana nasıl ibadet edeceğimizi göster ve pişman olup Sana dönmemizi kabul et. Pişman olup Sana dönenleri kabul eden, çok merhametli olan Sensin.
Kur'an 2:128رَبَّنَا وَٱبْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًۭا مِّنْهُمْ يَتْلُوا۟ عَلَيْهِمْ ءَايَٰتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ ٱلْكِتَٰبَ وَٱلْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ ۚ إِنَّكَ أَنتَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ
Rabbimiz, onların arasına kendilerinden bir elçi gönder; onlara ayetlerini okusun, onlara Kitabı ve bilgeliği öğretsin ve onları arındırsın. Gücü her şeye yeten, her şeyi yerli yerince yapan Sensin.”
Kur'an 2:129وَإِذْ قَالَ إِبْرَٰهِيمُ رَبِّ ٱجْعَلْ هَٰذَا ٱلْبَلَدَ ءَامِنًۭا وَٱجْنُبْنِى وَبَنِىَّ أَن نَّعْبُدَ ٱلْأَصْنَامَ
Hani İbrahim demişti ki: “Rabbim, bu şehri (Mekke'yi) güvenli kıl; beni ve oğullarımı putlara tapmaktan uzak tut.
Kur'an 14:35رَبِّ إِنَّهُنَّ أَضْلَلْنَ كَثِيرًۭا مِّنَ ٱلنَّاسِ ۖ فَمَن تَبِعَنِى فَإِنَّهُۥ مِنِّى ۖ وَمَنْ عَصَانِى فَإِنَّكَ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ
Rabbim, onlar birçok insanı yoldan çıkardı. Bana uyan benimledir; bana karşı gelen olursa, Sen yine de çok bağışlayan, çok merhametlisin.
Kur'an 14:36رَّبَّنَآ إِنِّىٓ أَسْكَنتُ مِن ذُرِّيَّتِى بِوَادٍ غَيْرِ ذِى زَرْعٍ عِندَ بَيْتِكَ ٱلْمُحَرَّمِ رَبَّنَا لِيُقِيمُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ فَٱجْعَلْ أَفْـِٔدَةًۭ مِّنَ ٱلنَّاسِ تَهْوِىٓ إِلَيْهِمْ وَٱرْزُقْهُم مِّنَ ٱلثَّمَرَٰتِ لَعَلَّهُمْ يَشْكُرُونَ
Rabbimiz, ben çocuklarımdan bazılarını, Senin kutsal Evinin yanında, hiçbir şeyin yetişmediği bir vadiye yerleştirdim. Rabbimiz, namaz kılsınlar diye. Öyleyse insanların kalplerini onlara özlemle yönelt ve onlara yiyecek meyveler ver; belki şükrederler.
Kur'an 14:37رَبَّنَآ إِنَّكَ تَعْلَمُ مَا نُخْفِى وَمَا نُعْلِنُ ۗ وَمَا يَخْفَىٰ عَلَى ٱللَّهِ مِن شَىْءٍۢ فِى ٱلْأَرْضِ وَلَا فِى ٱلسَّمَآءِ
Rabbimiz, gizlediğimizi de açığa vurduğumuzu da Sen bilirsin. Yerde de gökte de hiçbir şey Allah'tan gizli kalmaz.
Kur'an 14:38ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ ٱلَّذِى وَهَبَ لِى عَلَى ٱلْكِبَرِ إِسْمَٰعِيلَ وَإِسْحَٰقَ ۚ إِنَّ رَبِّى لَسَمِيعُ ٱلدُّعَآءِ
Yaşlılığımda bana İsmail'i ve İshak'ı veren Allah'a bütün övgüler olsun. Rabbim her duayı gerçekten işitir.
Kur'an 14:39رَبِّ ٱجْعَلْنِى مُقِيمَ ٱلصَّلَوٰةِ وَمِن ذُرِّيَّتِى ۚ رَبَّنَا وَتَقَبَّلْ دُعَآءِ
Rabbim, beni ve çocuklarımdan bazılarını namazı hiç bırakmayan kişiler yap. Rabbimiz, duamı kabul et.
Kur'an 14:40رَبَّنَا ٱغْفِرْ لِى وَلِوَٰلِدَىَّ وَلِلْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ يَقُومُ ٱلْحِسَابُ
Rabbimiz, herkesin hesap vereceği günde beni, anne babamı ve inananları bağışla.”
Kur'an 14:41
İbrahim'in yolu
Kur'an, İbrahim'in dinine onun «milleti» der; bu kelime burada, bugünkü Türkçedeki anlamıyla değil, onun yolu, yani Allah'a inanma ve O'na ibadet etme biçimi anlamındadır. Kur'an İbrahim'i, her güzel özelliği kendinde toplamış bir önder olarak anlatır: Allah'a her zaman itaat ederdi, bütün sahte tanrılardan yüz çevirip yalnızca Allah'a yönelmişti, Allah'ın yanında başkalarına tapanlardan hiçbir zaman olmadı, Allah'ın verdiklerine şükrederdi, Allah onu seçmiş ve ona yol göstermişti (16:120-122). Sonra Allah, Peygamber Muhammed'e (sallallahu aleyhi ve sellem) İbrahim'in yoluna uymasını söyledi (16:123). Sa'dî, Kur'an'ın burada onun için kullandığı «hanif» kelimesinin, sevgiyle ve ibadetle Allah'a yönelen ve başka her şeyden yüz çeviren kişi anlamına geldiğini açıklar.
Kur'an ayrıca İbrahim'in ne Yahudi ne de Hristiyan olduğunu, yalnızca Allah'a yönelen biri olduğunu, kelimenin ilk anlamıyla bir Müslüman, yani kendini tamamen Allah'a veren biri olduğunu söyler (3:67). İbn Kesir, onun Tevrat Musa'ya (Moses) indirilmeden önce yaşadığını, Sa'dî de Tevrat'ın ve İncil'in ancak İbrahim'den sonra indirildiğini açıklar. Kur'an'a göre insanların İbrahim'e en yakın olanları, ona uyanlar, Peygamber Muhammed (sallallahu aleyhi ve sellem) ve inananlardır (3:68).
Ayetler (6)
إِنَّ إِبْرَٰهِيمَ كَانَ أُمَّةًۭ قَانِتًۭا لِّلَّهِ حَنِيفًۭا وَلَمْ يَكُ مِنَ ٱلْمُشْرِكِينَ
İbrahim gerçekten her güzel özelliği kendinde toplamış bir önderdi; Allah'a her zaman itaat ederdi, bütün sahte tanrılardan yüz çevirip yalnızca Allah'a yönelmişti ve Allah'ın yanında başkalarına tapanlardan hiçbir zaman olmadı.
Kur'an 16:120شَاكِرًۭا لِّأَنْعُمِهِ ۚ ٱجْتَبَىٰهُ وَهَدَىٰهُ إِلَىٰ صِرَٰطٍۢ مُّسْتَقِيمٍۢ
Allah'ın verdiklerine şükrederdi. Allah onu seçti ve onu dosdoğru bir yola iletti.
Kur'an 16:121وَءَاتَيْنَٰهُ فِى ٱلدُّنْيَا حَسَنَةًۭ ۖ وَإِنَّهُۥ فِى ٱلْءَاخِرَةِ لَمِنَ ٱلصَّٰلِحِينَ
Ona bu dünyada güzel şeyler verdik; sonraki hayatta da o iyilerden olacak.
Kur'an 16:122ثُمَّ أَوْحَيْنَآ إِلَيْكَ أَنِ ٱتَّبِعْ مِلَّةَ إِبْرَٰهِيمَ حَنِيفًۭا ۖ وَمَا كَانَ مِنَ ٱلْمُشْرِكِينَ
Sonra sana (Muhammed'e) şunu bildirdik: “Bütün sahte tanrılardan yüz çevirip yalnızca Allah'a yönelen İbrahim'in yoluna uy; o, Allah'ın yanında başkalarına tapanlardan hiçbir zaman olmadı.”
Kur'an 16:123مَا كَانَ إِبْرَٰهِيمُ يَهُودِيًّۭا وَلَا نَصْرَانِيًّۭا وَلَٰكِن كَانَ حَنِيفًۭا مُّسْلِمًۭا وَمَا كَانَ مِنَ ٱلْمُشْرِكِينَ
İbrahim ne Yahudiydi ne de Hristiyan. O, bütün sahte tanrılardan yüz çevirip yalnızca Allah'a yönelmişti; bir Müslümandı, yani kendini tamamen Allah'a veren biriydi ve Allah'ın yanında başkalarına tapanlardan değildi.
Kur'an 3:67إِنَّ أَوْلَى ٱلنَّاسِ بِإِبْرَٰهِيمَ لَلَّذِينَ ٱتَّبَعُوهُ وَهَٰذَا ٱلنَّبِىُّ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ۗ وَٱللَّهُ وَلِىُّ ٱلْمُؤْمِنِينَ
İnsanların İbrahim'e en yakın olanları, ona uyanlar, bu Peygamber (Muhammed, sallallahu aleyhi ve sellem) ve inananlardır. Allah, inananları koruyan dostudur.
Kur'an 3:68
Kaynaklar
Kur'an 19:41-48, 6:74-79, 21:51-70, 37:83-111, 29:24, 4:125, 2:124-129 ve 2:258, 11:69-73, 51:24-30, 14:35-41, 16:120-123 ve 3:67-68; Sahih-i Buhârî 4563, 4564 ve 3364; İbn Kesir'in, Begavî'nin ve Sa'dî'nin Kur'an açıklamaları. Bu sayfanın her kısmı kendi ayetlerini gösterir; her bölüm sayfası da kendi ayetlerini ve hadislerini bağlantılarıyla birlikte gösterir.
Hz. İbrahim'in yer aldığı bölümler
Peygamber kıssaları hakkında sorular
İslam'da Hz. İbrahim kimdir?
İbrahim (aleyhisselam), İslam'ın en büyük peygamberlerinden biridir. Halkını yalnızca Allah'a ibadet etmeye çağırdı, Allah onu ateşten kurtardı ve oğlu İsmail'le birlikte Mekke'de Kâbe'yi inşa etti. Kur'an onun dosdoğru bir insan ve bir peygamber olduğunu söyler.
Hz. İbrahim ile Abraham aynı kişi mi?
Evet, ikisi aynı kişidir. İbrahim, Batı dillerinde Abraham olarak bilinen peygamberin Arapçadaki ve Türkçedeki adıdır.
Hz. İbrahim'e neden «Halil», yani Allah'ın yakın dostu denir?
Çünkü Kur'an şöyle der: «Allah, İbrahim'i yakın dost edindi» (4:125). Kur'an'ı açıklayan âlimler, bu yakınlığın sevginin en yüksek derecesi olduğunu ve İbrahim'e, Allah'ın ona emrettiği her şeyi yaptığı ve her sınavı başardığı için verildiğini açıklar.
İbrahim'in «milleti» ne demektir?
Bu kelime burada onun yolu demektir: yalnızca Allah'a inanmak, yalnızca O'na ibadet etmek ve bütün sahte tanrılardan yüz çevirmek. Kur'an, Peygamber Muhammed'e (sallallahu aleyhi ve sellem) İbrahim'in yoluna uymasını söyler (16:123).
Filmde Hz. İbrahim'in yüzü gösteriliyor mu?
Hayır, gösterilmiyor. Saygımızdan dolayı filmlerimizde hiçbir peygamberin yüzü gösterilmez: İbrahim yalnızca ışıktan bir figür olarak görünür.
