Cibril Hadisi

• Müslim'in rivayetinde hadis, Yahyâ b. Ya'mer'in bir anlatımıyla gelir: Basra'da kaderi ilk inkâr eden Ma'bed el-Cühenî idi; Yahyâ ile Humeyd b. Abdurrahman hac ya da umre yolculuğunda bunu Abdullah b. Ömer'e sordular. İbn Ömer o insanlardan uzak olduğunu bildirdi ve bu hadisi babası Ömer b. el-Hattâb'dan rivayet etti. İbn Receb (c. 1, s. 103), İbn Ömer'in onu, kadere imanla ilgili sözü sebebiyle, kaderi inkâr edenlere karşı delil olarak rivayet ettiğini açıklar.[1][5]
• Ömer, kimsenin tanımadığı, elbisesi bembeyaz, saçları simsiyah ve üzerinde yolculuk izi olmayan bir adamı anlatır. Adam Peygamber'in (sallallahu aleyhi ve sellem) önüne diz dize oturdu. Nevevî (c. 1, s. 131), adamın avuçlarını kendi uylukları üzerine koyduğunu ve öğrenci oturuşuyla oturduğunu açıklar. İbn Dakîkul'îd (kendisine nispet edilen Şerhu'l-Erbaîn en-Neveviyye, s. 29) bundan, âlimlerin ve faziletli kimselerin huzuruna temiz, güzel giyinmiş ve düzgün bir kılıkla gelinmesi gerektiği sonucunu çıkarır; çünkü Cibril insanlara hem hâliyle hem sözüyle öğretmek için gelmişti.[1][6][7]
• Sahabe, onun hem sorup hem de cevapları doğrulamasına şaştı. Nevevî (c. 1, s. 131), cahil bir soranın böyle yapmadığını açıklar: bunlar zaten bilen birinin sözleriydi ve o vakit bunları Peygamber'den (sallallahu aleyhi ve sellem) başka bilen yoktu. İbn Dakîkul'îd (kendisine nispet edilen Şerhu'l-Erbaîn en-Neveviyye, s. 29), bu adamın Peygamber'le karşılaştığının ya da ondan bir şey işittiğinin bilinmediğini, buna rağmen bilen ve doğrulayan biri gibi sorduğunu ekler.[1][6][7]
• İslam burada dış amellerle açıklanır: dilin ameli olan iki şehadet, ardından namaz, zekât, Ramazan orucu ve gücü yetene hac. İbn Receb (c. 1, s. 98), bunların İslam amellerinin üzerine kurulduğu temeller olduğunu ve hadisin bütün zahirî farzların İslam'a dahil olduğuna işaret ettiğini belirtir.[1][5]
• İman ise iç inançlarla açıklanır: Allah'a, meleklerine, kitaplarına, resullerine, ahiret gününe ve hayrıyla şerriyle kadere iman (İbn Receb, c. 1, s. 102). İbn Receb (s. 103) kadere imanı iki derecede anlatır: Allah'ın kullarının yapacağı her şeyi önceden bildiği ve yazdığı; ve onların bütün fiillerini yarattığı ve dilediği.[1][5]
• Başka nasslarda ameller imandan sayıldığı hâlde hadis neden İslam'ı imandan ayırır? İbn Receb (c. 1, s. 105-108), bazı kelimelerin tek başına kullanıldığında birçok anlamı kapsadığını, birlikte kullanıldığında ise bu anlamları paylaştığını söyler: İslam ya da iman tek başına anıldığında her biri diğerini içine alır; burada olduğu gibi birlikte anıldığında iman kalbin tasdiki, İslam ise amellerdir. Bu yüzden her mümin Müslümandır, fakat her Müslüman tam bir imana sahip değildir (s. 108-109). Nevevî (c. 1, s. 122) aynı anlamda Begavî'den nakleder: İslam zahir olanın, iman batın olanın adıdır ve ikisi birlikte tek bir bütün, yani dini oluşturur.[5][6]
• Nevevî (c. 1, s. 131-132) ihsanın tarifini Peygamber'in az sözle çok anlam ifade eden sözlerinden (cevâmiu'l-kelim) sayar. İnsan, Rabbini gerçekten görerek ibadette dursaydı huşudan, dikkatten ve özenden hiçbir şeyi eksik bırakmazdı; o hâlde her durumda Allah'a öyle ibadet et, çünkü bu özeni doğuran, Allah'ın seni gördüğünü bilmektir ve sen O'nu görmediğinde de bu gerçektir. Sözün amacı ibadette ihlas ve Allah'ı sürekli gözetmektir (murakabe).[6]
• İbn Receb (c. 1, s. 126), Allah'ı görüyormuş gibi ibadet etmenin O'nun yakınlığını kalpte hazır tutmak olduğunu açıklar; bu da korku, heybet ve tazim ile ibadeti tamamlama gayretini doğurur. İki makamdan söz eder (s. 129): Allah'ın seni gördüğünün bilinciyle amel etmek, ki bu ihlastır; ve bunun üstünde, O'nu kalple görüyormuş gibi ibadet etmek, ki bu ihsanın hakikatidir.[5]
• Kıyamet sorulduğunda Peygamber şöyle cevap verdi: "Kendisine sorulan, bu konuda sorandan daha bilgili değildir". İbn Receb (c. 1, s. 135), bütün yaratılmışların onun vaktini bilmemekte eşit olduğunu açıklar: Allah bu bilgiyi kendine ayırmıştır.[1][5]
• İlk alamet cariyenin kendi sahibesini doğurmasıdır. Nevevî (c. 1, s. 132), âlimlerin çoğunun bunu cariyelerin ve çocuklarının çoğalacağına dair bir haber olarak anladığını bildirir; çünkü efendinin çocuğu babasının yerindedir; başka görüşlerden de söz eder. İbn Receb (c. 1, s. 136) bunu beldelerin fethine ve getirilen çok sayıda esire bağlar. İbn Dakîkul'îd (kendisine nispet edilen Şerhu'l-Erbaîn en-Neveviyye, s. 31), anne babaya isyanın yayılacağı, öyle ki çocuğun annesine efendinin hizmetçisine davrandığı gibi davranacağı görüşünü de nakleder.[6][5][8]
• İkinci alamet, yalın ayaklı, çıplak, fakir çobanların bina yükseltmede yarışmasıdır. Nevevî (c. 1, s. 133), çöl ehline ve ihtiyaç sahiplerine dünyanın öyle bol verileceğini ki binalarla övüneceklerini açıklar. İbn Receb (c. 1, s. 137) bunun insanların en aşağıdakilerinin onların başı olması anlamına geldiğini, (s. 139) bu alametlerin de tek bir şeye döndüğünü söyler: işlerin ehli olmayanlara verilmesi.[6][5]
• Nevevî (c. 1, s. 133), kıyamet alametinin kendi başına bir hüküm olmadığı konusunda uyarır: Peygamber'in (sallallahu aleyhi ve sellem) onun alametleri arasında saydığı her şey haram ya da kınanmış değildir; alamet iyi veya kötü, mübah veya haram olabilir.[6]
• Ömer uzunca bir süre kaldığını söyler. Nevevî (c. 1, s. 133), Ebû Dâvûd ve Tirmizî'nin rivayetlerinde bunun üç sonra olduğunu, Ebû Hüreyre'nin rivayetinde ise Peygamber'in (sallallahu aleyhi ve sellem) onun Cibril olduğunu hemen söylediğini belirtir. İkisini şöyle uzlaştırır: Ömer meclisten ayrılmıştı; bu yüzden Peygamber orada bulunanlara hemen, Ömer'e ise üç sonra haber verdi. İbn Dakîkul'îd (kendisine nispet edilen Şerhu'l-Erbaîn en-Neveviyye, s. 32) de bunun üç olduğunu söyler.[6][9][4]
• Hadis şöyle biter: "size dininizi öğretmek için geldi". Nevevî (c. 1, s. 133) bundan İslam, iman ve ihsanın hep birlikte din diye adlandırıldığı sonucunu çıkarır. İbn Receb (c. 1, s. 97) onu dinin tamamının açıklamasını içeren çok büyük bir hadis olarak niteler; Peygamber'in üç mertebenin hepsini din diye adlandırmasının sebebi budur. İbn Dakîkul'îd (kendisine nispet edilen Şerhu'l-Erbaîn en-Neveviyye, s. 32) bu sözleri dinlerinin temelleri ya da genel ilkeleri diye açıklar.[1][6][5][9]
• Âlimler bu hadisin ne kadar çok şeyi topladığını vurgular. İbn Dakîkul'îd (kendisine nispet edilen Şerhu'l-Erbaîn en-Neveviyye, s. 29), bütün şeriat ilimlerinin ona döndüğünü ve ondan dallandığını, bu yüzden Fâtiha'ya Ümmü'l-Kur'an denildiği gibi onun da Sünnet'in anası gibi olduğunu söyler. Nevevî (c. 1, s. 132) aynısını Kadı İyâz'dan nakleder; İbn Receb (c. 1, s. 134-135) de fakihlerin, akaid âlimlerinin ve kalp amellerinden söz edenlerin konuştuğu her şeyin onun üç kısmı altına girdiğini gösterir.[7][6][5]

• İlim ehlinin huzuruna temiz ve güzel giyinmiş olarak gel ve bir öğrenci gibi dikkatle otur.[7][6]
• Orada bulunanlar sormadıkları bir cevaba ihtiyaç duyduğunda, herkes faydalansın diye biri onu sorabilir; öğretici de soran kişiye yumuşak davranmalı ve onu yanına yaklaştırmalıdır ki çekinmeden sorabilsin.[6]
• Bilmediği bir şey sorulan âlim "Bilmiyorum" demelidir. Nevevî, bunun onu küçültmediğini, aksine onun verasını, takvasını ve ilminin derinliğini gösterdiğini söyler.[6]
• Dinin üç mertebesi vardır: İslam, iman ve ihsan; üçü birlikte din diye adlandırılır.[5][6]
• Allah'a O'nu görüyormuşsun gibi ibadet et; buna ulaşamıyorsan O'nun seni gördüğünü hatırla. İhlasın ve kendini gözetmenin özü budur.[6][5]
• Hayrıyla şerriyle kadere iman, imandandır; İbn Ömer onu inkâr edenlere sert davranmış ve onlardan uzak olduğunu bildirmiştir.[1][5]
• Kıyametin ne zaman kopacağını Allah'tan başka kimse bilmez.[5]
• Bina yükseltmede övünmek ve yarışmak kınanmıştır; ihtiyaçtan fazla bina yapmak hoş görülmez.[5][9]
• Yönetim ehil olmayanlara geçtiğinde hem dinin hem dünyanın düzeni bozulur; bu da kıyamet alametlerindendir.[5]

Bu sorular, düşünmene yardımcı olması için Qabas Academy tarafından yazılmıştır. Hadisin ya da şerhinin bir parçası değildir.

1. Cibril derse temiz ve güzel giyinmiş olarak geldi ve bir öğrenci gibi oturdu. Dinini öğrenmek için oturduğunda kendini dıştan ve içten nasıl hazırlıyorsun?
2. İslam, iman ve ihsan mertebelerinden hangisini şu an hayatında en çok ihmal ettiğini düşünüyorsun?
3. Allah'ın seni gördüğünü gerçekten aklında tutsaydın, bugün kılacağın namazda ne değişirdi?
4. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) kıyametin ne zaman kopacağını bildiğini iddia etmedi. Bir şeyi bilmediğini en son ne zaman açıkça söyledin?