Kur'an
Allah'ı Görmeyi Talep Eden Adamlar
- 9:24
- HD
- 10 dil
- CC
Aynı istek… iki kez dile getirildi. Bir peygamber istedi ve önündeki dağ toza dönüştü. Yetmiş adam istedi ve hepsi ölü olarak yere düştü. Hepsi aynı şeyi istedi: Allah'ı görmek. Peki aradaki fark neydi?
Kaynaklar: Bu anlatım hakkındaSahih al-Bukhari 554
- Koleksiyon
- Sahih al-Bukhari
- Rivayet
- Sahih al-Bukhari 554Kitaptaki yeri: Book 9 (Times of the Prayers), Hadith 31
- Sıhhat derecesi
- The Quran (7:142-155, 2:55-56, 4:153, 25:21, 75:22-23); Sahih al-Bukhari 554 and Sahih Muslim 633: Sahih (authentic), as al-Durar al-Saniyyah shows; the seventy going up to ask forgiveness, the pillar of cloud, their hearing Allah speak to Moses, that the seventy were the ones who demanded to see Him, Moses' words «what will I say to the Children of Israel?» and their rising one after another: reports in the commentary of Ibn Kathir (as-Suddi, Muhammad ibn Ishaq, ar-Rabi' ibn Anas), not words of the Quran nor of the ProphetQuran 7:142-155, Ibn Kathir, Sahih al-Bukhari 554, Sahih Muslim 633a, Sahih al-Bukhari 554 (al-Durar al-Saniyyah hadith encyclopedia), Sahih Muslim 633 (al-Durar al-Saniyyah hadith encyclopedia), Ibn Kathir, Ibn Kathir, Ibn Kathir, Ibn Kathir
- Diğer rivayet yerleri
- Sahih Muslim 633a
Çeviri: Qabas
sunnah.com üzerinde açOrijinal Arapça ses ve 9 dilde dublaj: videodaki ses düğmesinden, altyazıları ise CC düğmesinden seç. Ücretsizdir, hesap gerekmez.
Hadis ve ayet
Bu anlatım hakkında
Film, Kur'an'ın 7:142-155, 2:55-56 ve 4:153 ayetlerini İbn Kesir'in, Sa'dî'nin ve Begavî'nin açıkladığı gibi, 25:21 ve 75:22-23 ayetleri ve Buhârî 554 ile Müslim 633 hadisiyle birlikte, kendi görüntüleriyle anlatır. Filmin anlatımına ait olanlar, yani filmde olup kaynaklarda olmayanlar: çadırın içinde çocuğunu saran anne; yaşlı adamın gözleri; ayrıntılarıyla dağa tırmanış (sandalet, en yaşlı adama yardım eden genç); buluttan önceki kadın ve kız çocuğu; yetmiş adam arasındaki tartışma ve orada İngilizce söylenen sözler (altyazıdaki anlamlarıyla: “Bu, Rabbimizin sözü…”, “Bir ses duyduk. Sadece bir ses.”, “Bir ses yetmez.”, “Ama… O'nun konuştuğunu duyduk.”, “O hâlde O'nu görelim. Kendi gözlerimizle.”); Musa'nın onların arasında tek başına ayakta durması; hayata döndüklerinde ağlamaları ve yüzlerine dokunmaları, ve “Ölüp gitmiştim… ölüp gitmiştim…” ile “Allah bizi affetsin.” sözleri; bugünün kâşifi ve onun iki sözü (“Allah varsa… neden O'nu göremiyoruz?” ve “Rüzgârı hiç görmedim… sadece onun hareket ettirdiklerini.”); ve kaidesinin üzerindeki buzağı heykelinin büyüklüğü. Buzağının böğürme sesini nasıl çıkardığı açıklanmaz. Musa (aleyhisselam) yüzü olmayan bir ışık figürüdür ve hiç konuşmaz: Onun sözlerini anlatıcı anlatır. Allah (Arapçada Tanrı) hiçbir şekilde gösterilmez: Filmde Allah için hiçbir figür, ışık ya da ses yoktur ve yıldırım da O'ndan gelen bir şey olarak gösterilmez. Peygamber Muhammed (sallallahu aleyhi ve sellem) hiç gösterilmez: Yalnızca dolunay görünür ve anlatıcı onun hadisini anlatır. Kur'an'dan olanlar, anlatıcının anlattığı ya da okunan, bu sayfadaki ayetlerdir; «anlatıldığına göre» diye işaretlenen ayrıntılar İbn Kesir'in topladığı haberlerdir (Süddî, Muhammed b. İshâk ve Rebî' b. Enes'ten); Allah'ı öbür hayatta görme vaadi ise Kur'an'dan ve Buhârî ile Müslim'in hadisinden gelir.
Hadis
Çeviri: Qabas · Sahih al-Bukhari 554
Doğrulanmış İngilizce çeviri
Narrated Qais: Jarir said, "We were with the Prophet (ﷺ) and he looked at the moon--full-moon--and said, 'Certainly you will see your Lord as you see this moon and you will have no trouble in seeing Him. So if you can avoid missing (through sleep or business, etc.) a prayer before the sunrise (Fajr) and a prayer before sunset (`Asr), you must do so.' He then recited Allah's Statement: And celebrate the praises Of your Lord before the rising of the sun and before (its) setting." (50.39) Isma`il said, "Offer those prayers and do not miss them."
English translation by Dr. M. Muhsin Khan, as published on Sunnah.com.
Ayetler
Başvurulan yayımlanmış meal: Diyanet İşleri, Kur'an-ı Kerim Meali, Diyanet İşleri Başkanlığı (Quran.com).
Sahneler
Açıklama
- Musa (aleyhisselam) İslam'ın en büyük peygamberlerinden biridir. Firavun'a ve İsrailoğullarına gönderildi ve Allah onunla doğrudan konuştu: “Allah, Musa'yla doğrudan konuştu” (4:164). İbn Kesir bunun Musa'ya verilmiş bir onur olduğunu ve bu yüzden ona «Allah'ın konuştuğu kişi» dendiğini açıklar (Arapçada Kalimullah). Halkı büyük işaretleri kendi gözleriyle görmüştü: İbn Kesir, Musa'nın Mısır'da getirdiği apaçık işaretleri ve Firavun'un bütün ordusuyla birlikte denizde boğulmasını hatırlatır.[1][10][9]
- Allah, Musa için bir vakit belirledi: otuz gece, sonra on gece daha, toplam kırk gece (7:142). Sa'dî bunun, Musa'yı Allah'ın indireceği kitabı almaya hazırlamak için olduğunu açıklar; Musa gitmeden önce halkının başına kardeşi Harun'u bıraktı. Dağda Rabbi onunla konuştu; Sa'dî, Musa'nın o zaman, Rabbine duyduğu sevgiden dolayı Allah'ı görmeyi çok özlediğini söyler. Begavî de aynısını Hasan-ı Basrî'den aktarır: İçini bir özlem kapladı ve O'nu görmeyi istedi. Bunun üzerine Musa şöyle dedi: “Rabbim, Kendini bana göster, Sana bakayım.” (7:143).[1][14][3][15][23]
- Allah şöyle cevap verdi: “Beni göremezsin.” Sa'dî şöyle açıklar: Beni şimdi göremezsin, çünkü Allah bu dünyadaki yaratılmışları O'nu görmeye dayanamayacak şekilde yarattı; bu, onların O'nu cennette görmeyecekleri anlamına gelmez. Begavî de aynısını söyler: “Beni göremezsin”, yani bu dünyada. “Ama dağa bak: eğer yerinde durursa, Beni göreceksin.” Rabbi Kendini dağa gösterince, onu toza çevirdi (İbn Abbas: toprak oldu), “ve Musa bayılıp yere düştü” (7:143). İbn Kesir, Musa'nın ölmediğini açıklar: Buradaki kelime, İbn Abbas'ın açıkladığı gibi bayıldığı anlamına gelir; ayetin kendisi de bunu gösterir, çünkü onun kendine geldiğini söyler.[1][15][23][4][2]
- Musa kendine gelince Rabbini yüceltti ve şöyle dedi: “Sen yücesin! Tövbe ederek Sana dönüyorum ve ben inananların ilkiyim.” (7:143). İbn Kesir, onun Allah'ı yücelttiğini, çünkü hiçbir canlının bu hayatta O'nu görüp de hayatta kalamayacağını açıklar; Ebü'l-Âliye, Musa'nın sözlerini «Yarattıklarından hiç kimsenin Kıyamet gününe kadar Seni görmeyeceğine ilk inanan benim» diye açıkladı, İbn Kesir de buna güzel bir açıklama der. Böylece Musa kesin olarak anladı ki, bu dünyada gözlerin Allah'ı görmeye gücü yetmez.[1][4][2]
- Musa yokken halkı takılarından bir buzağı yaptı, “böğüren bir buzağı”, ve ona taptı (7:148). Kur'an onu yapan adamın adını verir: Samiri (20:85-88). İbn Kesir, Samiri'nin onu onlar için takılardan yaptığını açıklar; Sa'dî de göklerin ve yerin Rabbini, kendileriyle konuşamayan bir buzağıyla nasıl karıştırabildiklerini sorar. Yoldan saptıklarını görünce pişman oldular (7:149); Musa öfkeli ve üzüntü dolu olarak geri döndü (7:150), buzağıyı yaktı ve onu denize savurdu (20:97).[1][5][16][19][8]
- Sonra “Musa, belirlediğimiz vakit için halkından yetmiş adam seçti” (7:155). Sa'dî, bunların halkın en iyilerinden olduğunu ve halkları için Allah'tan af dilemek üzere seçildiklerini açıklar; Muhammed b. İshâk, Musa'nın onları «en iyiyi, sonra yine en iyiyi» seçerek belirlediğini söyler. Anlatıldığına göre (Süddî) Allah, Musa'ya onları buzağıya tapıldığı için özür dilemeye getirmesini emretti. Yine anlatıldığına göre (İbn İshâk) Musa dağa yaklaşınca bir bulut sütunu dağın üzerine indi ve onu tamamen örttü; Musa bulutun içine girdi ve yetmiş adam, Allah'ın Musa'yla konuştuğunu, ona ne yapacağını ve ne yapmayacağını söylediğini duydu.[1][17][6][8]
- Duymak onlara yetmedi. Şöyle dediler: “Musa, Allah'ı açıkça görmedikçe sana inanmayacağız” (2:55; aynı istek 4:153'te de geçer: “Allah'ı bize açıkça göster”). İbn Abbas «açıkça» sözünü herkesin önünde, gözlerinin önünde diye açıkladı. Anlatıldığına göre (Rebî' b. Enes) bunlar Musa'nın seçtiği yetmiş adamdı. Sa'dî onların bu isteğine, Allah'a ve O'nun elçisine karşı haksızlığın ve küstahlığın en son noktası der. Sonra “siz bakarken sizi yıldırım çarpmıştı” (2:55): Sa'dî, her birinin yanındakine baktığını açıklar. 7:155'te buna deprem denir; İbn İshâk, depremin o yıldırım olduğunu ve hepsinin öldüğünü söyler.[1][7][18][6]
- Musa onların arasında tek başına kaldı. Anlatıldığına göre (Süddî) ağladı, Allah'a dua etti ve dedi: “Rabbim, en iyilerini yok etmişken İsrailoğullarına döndüğümde onlara ne diyeceğim?” Sonra şöyle dua etti: “Rabbim, dileseydin, onları da beni de daha önce yok ederdin. Bizi, aramızdaki akılsızların yaptıkları yüzünden yok mu edeceksin? Bu sadece Senin sınavındır” (7:155). Begavî «Senin sınavın» sözünü, kimilerinin yoldan saptığı, kimilerinin ise sağlam tutulduğu bir deneme diye açıklar; Musa duasını şöyle bitirdi: “Sen bizim Koruyucumuzsun: bizi bağışla ve bize merhamet et. Sen bağışlayanların en iyisisin.”[1][6][7][24]
- Allah, Musa'nın duasını kabul etti: “Sonra sizi ölümünüzün ardından dirilttik, şükredesiniz diye.” (2:56). Sa'dî, Allah'ın onun isteğini kabul ettiğini, onları ölümlerinin ardından dirilttiğini ve onları bağışladığını açıklar. Anlatıldığına göre (Süddî) birer birer kalktılar; her biri, ötekilerin nasıl hayata döndüğünü görüyordu. Rebî' b. Enes ise ölümlerinin bir ceza olduğunu ve hayatlarının geri kalanını yaşamak için diriltildiklerini söyledi.[1][17][7][8][2]
- Neden Allah'ı bu hayatta göremiyoruz? O'nu görmek imkânsız olduğu için değil, gözlerimiz çok zayıf olduğu için: Sa'dî, Allah'ın insanları bu dünyada O'nu görmeye dayanamayacak şekilde yarattığını, cennette ise onlara O'nu görebilecekleri tam ve yeni bir güç vereceğini açıklar. Film bir örnek verir: Gözlerimiz, Allah'ın yarattıklarından yalnızca biri olan güneşe bile dik bakamaz. İnsanlar bu eski soruyu hâlâ soruyor; Kur'an, Allah'la karşılaşmayı ummayan ve şöyle diyenleri anlatır: “Bize neden melekler indirilmiyor, ya da neden Rabbimizi görmüyoruz?” (25:21); Sa'dî buna kibir der. Ve işaretler her yerdedir: İbn Kesir, bir çöl adamının şu sözünü aktarır: Deve tersi deveyi, ayak izleri de oradan birinin geçtiğini gösterir; o hâlde gök, yer ve denizler nasıl Yaratıcılarını göstermesin?[15][1][20][11][13]
- Gözlerin bu hayatta dayanamadığı şeyi Allah öbür hayatta inananlara vaat etti: “O gün bazı yüzler ışıl ışıl parlayacak, Rablerine bakarak.” (75:22-23). İbn Kesir şöyle açıklar: O'nu kendi gözleriyle görecekler ve ilk nesillerin âlimlerinin hepsi bunda birleşir. Peygamber Muhammed (sallallahu aleyhi ve sellem) bir gece dolunaya baktı ve şöyle buyurdu: “Rabbinizi, tıpkı bu ayı gördüğünüz gibi göreceksiniz.” (Buhârî 554, Müslim 633; metni yukarıdaki hadis kutusundadır). Hadisin açıklaması, bunun hiçbir şüphe olmayan gerçek bir görme olduğunu ve O'nu görmek için kimsenin kimseyi sıkıştırmayacağını söyler. Karşılaştırılan şey görmedir: dolunayı görmek gibi açık ve kesin bir görme; Allah'ın Kendisi aya ya da herhangi bir şeye benzetilmez, çünkü Sa'dî'nin dediği gibi hiçbir şey O'na benzemez.[1][12][25][26][29][21]
Dersler ve faydalar
- İman, Allah ile pazarlık edilecek bir şey değildir. Yetmiş adam, inanmak için Allah'ı görmeyi şart koştu ve bunun için cezalandırıldı.[1][18]
- Sorun gözlerde değil, kalptedir. Yetmiş adam denizin yarıldığını görmüştü ve yine de daha fazlasını istedi; inanmak istemeyen kişi hep bir işaret daha ister.[1][9][20]
- Musa, Rabbine duyduğu özlem ve sevgiyle istedi; Rabbi de ona nazikçe cevap verdi ve ona öğretti: Dağ bile buna dayanamadı.[1][15][23]
- Musa, söylediklerinden sonra bile yetmiş adamı bırakmadı: Onlar için ağladı ve dua etti; bağışlayanların en iyisi olan Allah da onları diriltti.[1][17]
- Allah'a bu hayatta O'nu görmeden inanana, öbür hayatta O'nu gerçekten göreceği vaat edilmiştir.[1][25][12]
Düşünme soruları
Bu sorular, düşünmene yardımcı olması için Qabas Anime tarafından yazılmıştır. Hadisin, Kur'an'ın ya da bunların şerh ve tefsirlerinin bir parçası değildir.
- Musa ve yetmiş adam aynı şeyi istedi. Sence neden bir isteğe nazikçe cevap verildi de öbürü cezalandırıldı?
- Birine güvenmeden önce hiç şart koştun mu? Görmeden güvenmen için ne gerekirdi?
- Yetmiş adam büyük işaretler görmüştü ve yine de daha fazlasını istedi. Çevrende fark etmeden yanından geçip gittiğin hangi işaretler var?
- İnananlara Rablerini görecekleri vaat edilmiş olması senin için ne anlama geliyor?
Kaynaklar
Bu anlatım hakkında
Film, Kur'an'ın 7:142-155, 2:55-56 ve 4:153 ayetlerini İbn Kesir'in, Sa'dî'nin ve Begavî'nin açıkladığı gibi, 25:21 ve 75:22-23 ayetleri ve Buhârî 554 ile Müslim 633 hadisiyle birlikte, kendi görüntüleriyle anlatır. Filmin anlatımına ait olanlar, yani filmde olup kaynaklarda olmayanlar: çadırın içinde çocuğunu saran anne; yaşlı adamın gözleri; ayrıntılarıyla dağa tırmanış (sandalet, en yaşlı adama yardım eden genç); buluttan önceki kadın ve kız çocuğu; yetmiş adam arasındaki tartışma ve orada İngilizce söylenen sözler (altyazıdaki anlamlarıyla: “Bu, Rabbimizin sözü…”, “Bir ses duyduk. Sadece bir ses.”, “Bir ses yetmez.”, “Ama… O'nun konuştuğunu duyduk.”, “O hâlde O'nu görelim. Kendi gözlerimizle.”); Musa'nın onların arasında tek başına ayakta durması; hayata döndüklerinde ağlamaları ve yüzlerine dokunmaları, ve “Ölüp gitmiştim… ölüp gitmiştim…” ile “Allah bizi affetsin.” sözleri; bugünün kâşifi ve onun iki sözü (“Allah varsa… neden O'nu göremiyoruz?” ve “Rüzgârı hiç görmedim… sadece onun hareket ettirdiklerini.”); ve kaidesinin üzerindeki buzağı heykelinin büyüklüğü. Buzağının böğürme sesini nasıl çıkardığı açıklanmaz. Musa (aleyhisselam) yüzü olmayan bir ışık figürüdür ve hiç konuşmaz: Onun sözlerini anlatıcı anlatır. Allah (Arapçada Tanrı) hiçbir şekilde gösterilmez: Filmde Allah için hiçbir figür, ışık ya da ses yoktur ve yıldırım da O'ndan gelen bir şey olarak gösterilmez. Peygamber Muhammed (sallallahu aleyhi ve sellem) hiç gösterilmez: Yalnızca dolunay görünür ve anlatıcı onun hadisini anlatır. Kur'an'dan olanlar, anlatıcının anlattığı ya da okunan, bu sayfadaki ayetlerdir; «anlatıldığına göre» diye işaretlenen ayrıntılar İbn Kesir'in topladığı haberlerdir (Süddî, Muhammed b. İshâk ve Rebî' b. Enes'ten); Allah'ı öbür hayatta görme vaadi ise Kur'an'dan ve Buhârî ile Müslim'in hadisinden gelir.
İçindeki sahih kısımlar
- Rivayet
- Sahih al-Bukhari 554 (Kitaptaki yeri: Book 9 (Times of the Prayers), Hadith 31)
- Diğer rivayet yerleri
Sahih Muslim 633a (Book 5 (The Book of Mosques and Places of Prayer), Hadith 267)The same hadith of Jarir ibn Abdillah: «كُنَّا جُلُوسًا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذْ نَظَرَ إِلَى الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ فَقَالَ أَمَا إِنَّكُمْ سَتَرَوْنَ رَبَّكُمْ كَمَا تَرَوْنَ هَذَا الْقَمَرَ لاَ تُضَامُّونَ فِي رُؤْيَتِهِ». Sahih.
- Sıhhat derecesi
The Quran (7:142-155, 2:55-56, 4:153, 25:21, 75:22-23); Sahih al-Bukhari 554 and Sahih Muslim 633: Sahih (authentic), as al-Durar al-Saniyyah shows; the seventy going up to ask forgiveness, the pillar of cloud, their hearing Allah speak to Moses, that the seventy were the ones who demanded to see Him, Moses' words «what will I say to the Children of Israel?» and their rising one after another: reports in the commentary of Ibn Kathir (as-Suddi, Muhammad ibn Ishaq, ar-Rabi' ibn Anas), not words of the Quran nor of the Prophet
- Hikâye Kur'an'dadır: A'râf suresi Musa'nın belirlenen vaktini, Rabbini görme isteğini, buzağıyı ve yetmiş adamı anlatır (7:142-155); Bakara suresi yetmiş adamın isteğini ve nasıl diriltildiklerini anlatır (2:55-56); Nisâ suresi de aynı isteği yeniden anlatır (4:153). Filmdeki altı okuyuş şunlardır: 7:143 («Rabbim, Kendini bana göster» sözünden «ve Musa bayılıp yere düştü» sözüne kadar), 2:55, 7:155 («Onları deprem sarsınca» sözünden itibaren), 2:56, 25:21 («ya da neden Rabbimizi görmüyoruz?» sözüne kadar) ve 75:22-23; geri kalanını anlatıcı kendi sözleriyle anlatır. İbn Kesir, 2:55'teki isteği Musa'nın seçtiği yetmiş adamın dile getirdiğini ve Kur'an'ı açıklayan âlimlerin çoğunun başka bir açıklama vermediğini açıklar.[1][8]
- Dolunay hadisini Buhârî (no. 554, namaz vakitleriyle ilgili bölümde) ve Müslim (no. 633) kaydetmiştir; bunlar Peygamber'in (sallallahu aleyhi ve sellem) sözlerini toplayan en güvenilir iki kitaptır. Hadis, Peygamber'in arkadaşı Cerîr b. Abdullah'a dayanır. Arapça bir hadis ansiklopedisi olan ed-Dürerü's-Seniyye ikisini de sahih, yani güvenilir olarak gösterir. İbn Kesir, inananların Allah'ı öbür hayatta göreceğini söyleyen hadislerin Peygamber'den o kadar çok yolla geldiğini yazar ki bunlardan şüphe edilemez.[25][26][27][28][4][12]
- Hikâyenin bazı ayrıntıları, ilk dönem âlimlerinin aktardığı ve İbn Kesir'in Kur'an açıklamasında topladığı haberlerdir (Süddî, Muhammed b. İshâk ve Rebî' b. Enes'ten): yetmiş adamın buzağı için af dilemeye çıkması, dağın üzerindeki bulut sütunu, Allah'ın Musa'yla konuştuğunu duymaları, O'nu görmek isteyenlerin bu yetmiş adam olması, Musa'nın «İsrailoğullarına ne diyeceğim?» sözü ve birer birer kalkmaları. Bunlar Kur'an'ın ya da Peygamber'in sözleri değildir ve bu sayfa onları «anlatıldığına göre» diyerek verir. İbn Kesir ayrıca Kitap Ehli'nin (kendilerine daha önce bir kitap verilmiş olanların) yetmiş adamın Allah'ı gördüğünü iddia etmekle yanıldığını yazar: Bunu Musa'nın kendisi istemişti ve ona verilmemişti.[6][7][8]
- Ayetler
- Al-143, Al-150, Al-A'raf 7:155, Al-56, An-Nisa' 4:153, Al-Furqan 25:21, Al-23
- Başvurulan yayımlanmış meal
- Diyanet İşleri, Kur'an-ı Kerim Meali, Diyanet İşleri Başkanlığı (Quran.com)
- Sade dille anlamı (Qabas Anime)
- 7:142, 7:143, 7:148, 7:149, 7:150, 7:155, 2:55, 2:56, 4:153, 25:21, 75:22, 75:23
- Tefsir
- Tafsir Ibn Kathir (Abridged), English, Quran.comIbn Kathir, Tafsir al-Qur'an al-'Azim (Arabic), on Quran 7:142, Quran.comIbn Kathir, Tafsir al-Qur'an al-'Azim (Arabic), on Quran 7:143, Quran.comIbn Kathir, Tafsir al-Qur'an al-'Azim (Arabic), on Quran 7:148, Quran.comIbn Kathir, Tafsir al-Qur'an al-'Azim (Arabic), on Quran 7:155, Quran.comIbn Kathir, Tafsir al-Qur'an al-'Azim (Arabic), on Quran 2:55, Quran.comIbn Kathir, Tafsir al-Qur'an al-'Azim (Arabic), on Quran 2:56, Quran.comIbn Kathir, Tafsir al-Qur'an al-'Azim (Arabic), on Quran 4:153, Quran.comIbn Kathir, Tafsir al-Qur'an al-'Azim (Arabic), on Quran 4:164, Quran.comIbn Kathir, Tafsir al-Qur'an al-'Azim (Arabic), on Quran 25:21, Quran.comIbn Kathir, Tafsir al-Qur'an al-'Azim (Arabic), on Quran 75:22-23, Quran.comIbn Kathir, Tafsir al-Qur'an al-'Azim (Arabic), on Quran 2:21-22, Quran.comAs-Sa'di, Taysir al-Karim ar-Rahman (Arabic), on Quran 7:142, Quran.comAs-Sa'di, Taysir al-Karim ar-Rahman (Arabic), on Quran 7:143, Quran.comAs-Sa'di, Taysir al-Karim ar-Rahman (Arabic), on Quran 7:148, Quran.comAs-Sa'di, Taysir al-Karim ar-Rahman (Arabic), on Quran 7:155, Quran.comAs-Sa'di, Taysir al-Karim ar-Rahman (Arabic), on Quran 2:55-56, Quran.comAs-Sa'di, Taysir al-Karim ar-Rahman (Arabic), on Quran 20:85-88, Quran.comAs-Sa'di, Taysir al-Karim ar-Rahman (Arabic), on Quran 25:21, Quran.comAs-Sa'di, Taysir al-Karim ar-Rahman (Arabic), on Quran 75:23, Quran.comAl-Baghawi, Ma'alim at-Tanzil (Arabic), on Quran 2:55, Quran.comAl-Baghawi, Ma'alim at-Tanzil (Arabic), on Quran 7:143, Quran.comAl-Baghawi, Ma'alim at-Tanzil (Arabic), on Quran 7:155, Quran.com
Kaynaklar
- [1] Quran 7:142-155, 2:55-56, 4:153, 25:21 and 75:22-23, Quran.com (erişim: 2026-11-16)Arabic text (Uthmani script) and English translation by Saheeh International. The Arabic shown on this page is the Tanzil Uthmani text (see arabic_source). 4:164 and 20:85, 20:88 and 20:97 are cited but not quoted.Açılan sayfalar, ayete göre: 2:55, 2:56, 20:85, 20:88, 20:97, 25:21, 4:153, 4:164, 75:22, 75:23, 7:142, 7:143, 7:148, 7:149, 7:150, 7:155
- [2] Tafsir Ibn Kathir (Abridged), English, Quran.com (erişim: 2026-11-16)The abridged English translation of Ibn Kathir's Tafsir al-Qur'an al-'Azim, as shown on Quran.com under «Ibn Kathir (Abridged)». Summarised in our own words.Açılan sayfalar, ayete göre: 2:55, 7:143
- [3] Ibn Kathir, Tafsir al-Qur'an al-'Azim (Arabic), on Quran 7:142, Quran.com (erişim: 2026-11-16)Arabic, as shown on Quran.com; summarised and translated by Qabas Anime. Quran.com shows this commentary verse by verse; this page is the commentary on the verse named.
- [4] Ibn Kathir, Tafsir al-Qur'an al-'Azim (Arabic), on Quran 7:143, Quran.com (erişim: 2026-11-16)Arabic, as shown on Quran.com; summarised and translated by Qabas Anime. Quran.com shows this commentary verse by verse; this page is the commentary on the verse named.
- [5] Ibn Kathir, Tafsir al-Qur'an al-'Azim (Arabic), on Quran 7:148, Quran.com (erişim: 2026-11-16)Arabic, as shown on Quran.com; summarised and translated by Qabas Anime. Quran.com shows this commentary verse by verse; this page is the commentary on the verse named.
- [6] Ibn Kathir, Tafsir al-Qur'an al-'Azim (Arabic), on Quran 7:155, Quran.com (erişim: 2026-11-16)Arabic, as shown on Quran.com; summarised and translated by Qabas Anime. Quran.com shows this commentary verse by verse; this page is the commentary on the verse named.
- [7] Ibn Kathir, Tafsir al-Qur'an al-'Azim (Arabic), on Quran 2:55, Quran.com (erişim: 2026-11-16)Arabic, as shown on Quran.com; summarised and translated by Qabas Anime. Quran.com shows this commentary verse by verse; this page is the commentary on the verse named.
- [8] Ibn Kathir, Tafsir al-Qur'an al-'Azim (Arabic), on Quran 2:56, Quran.com (erişim: 2026-11-16)Arabic, as shown on Quran.com; summarised and translated by Qabas Anime. Quran.com shows this commentary verse by verse; this page is the commentary on the verse named.
- [9] Ibn Kathir, Tafsir al-Qur'an al-'Azim (Arabic), on Quran 4:153, Quran.com (erişim: 2026-11-16)Arabic, as shown on Quran.com; summarised and translated by Qabas Anime. Quran.com shows this commentary verse by verse; this page is the commentary on the verse named.
- [10] Ibn Kathir, Tafsir al-Qur'an al-'Azim (Arabic), on Quran 4:164, Quran.com (erişim: 2026-11-16)Arabic, as shown on Quran.com; summarised and translated by Qabas Anime. Quran.com shows this commentary verse by verse; this page is the commentary on the verse named.
- [11] Ibn Kathir, Tafsir al-Qur'an al-'Azim (Arabic), on Quran 25:21, Quran.com (erişim: 2026-11-16)Arabic, as shown on Quran.com; summarised and translated by Qabas Anime. Quran.com shows this commentary verse by verse; this page is the commentary on the verse named.
- [12] Ibn Kathir, Tafsir al-Qur'an al-'Azim (Arabic), on Quran 75:22-23, Quran.com (erişim: 2026-11-16)Arabic, as shown on Quran.com; summarised and translated by Qabas Anime. Quran.com shows Ibn Kathir's commentary on 75:22-23 on the page of 75:23.
- [13] Ibn Kathir, Tafsir al-Qur'an al-'Azim (Arabic), on Quran 2:21-22, Quran.com (erişim: 2026-11-16)Arabic, as shown on Quran.com; Quran.com shows Ibn Kathir's commentary on 2:21-22 on the page of 2:22. Summarised and translated by Qabas Anime.
- [14] As-Sa'di, Taysir al-Karim ar-Rahman (Arabic), on Quran 7:142, Quran.com (erişim: 2026-11-16)Arabic, as shown on Quran.com; summarised and translated by Qabas Anime. Quran.com shows this commentary verse by verse; this page is the commentary on the verse named.
- [15] As-Sa'di, Taysir al-Karim ar-Rahman (Arabic), on Quran 7:143, Quran.com (erişim: 2026-11-16)Arabic, as shown on Quran.com; summarised and translated by Qabas Anime. Quran.com shows this commentary verse by verse; this page is the commentary on the verse named.
- [16] As-Sa'di, Taysir al-Karim ar-Rahman (Arabic), on Quran 7:148, Quran.com (erişim: 2026-11-16)Arabic, as shown on Quran.com; summarised and translated by Qabas Anime. Quran.com shows this commentary verse by verse; this page is the commentary on the verse named.
- [17] As-Sa'di, Taysir al-Karim ar-Rahman (Arabic), on Quran 7:155, Quran.com (erişim: 2026-11-16)Arabic, as shown on Quran.com; summarised and translated by Qabas Anime. Quran.com shows this commentary verse by verse; this page is the commentary on the verse named.
- [18] As-Sa'di, Taysir al-Karim ar-Rahman (Arabic), on Quran 2:55-56, Quran.com (erişim: 2026-11-16)Arabic, as shown on Quran.com; Quran.com shows as-Sa'di's commentary on 2:55-56 on the page of 2:56. Summarised and translated by Qabas Anime.
- [19] As-Sa'di, Taysir al-Karim ar-Rahman (Arabic), on Quran 20:85-88, Quran.com (erişim: 2026-11-16)Arabic, as shown on Quran.com; as-Sa'di's commentary on 20:85-88 is shown on the page of 20:85. Summarised and translated by Qabas Anime.
- [20] As-Sa'di, Taysir al-Karim ar-Rahman (Arabic), on Quran 25:21, Quran.com (erişim: 2026-11-16)Arabic, as shown on Quran.com; summarised and translated by Qabas Anime. Quran.com shows this commentary verse by verse; this page is the commentary on the verse named.
- [21] As-Sa'di, Taysir al-Karim ar-Rahman (Arabic), on Quran 75:23, Quran.com (erişim: 2026-11-16)Arabic, as shown on Quran.com; summarised and translated by Qabas Anime. Quran.com shows this commentary verse by verse; this page is the commentary on the verse named.
- [22] Al-Baghawi, Ma'alim at-Tanzil (Arabic), on Quran 2:55, Quran.com (erişim: 2026-11-16)Arabic, as shown on Quran.com; summarised and translated by Qabas Anime. Quran.com shows this commentary verse by verse; this page is the commentary on the verse named.
- [23] Al-Baghawi, Ma'alim at-Tanzil (Arabic), on Quran 7:143, Quran.com (erişim: 2026-11-16)Arabic, as shown on Quran.com; summarised and translated by Qabas Anime. Quran.com shows this commentary verse by verse; this page is the commentary on the verse named.
- [24] Al-Baghawi, Ma'alim at-Tanzil (Arabic), on Quran 7:155, Quran.com (erişim: 2026-11-16)Arabic, as shown on Quran.com; summarised and translated by Qabas Anime. Quran.com shows this commentary verse by verse; this page is the commentary on the verse named.
- [25] Sahih al-Bukhari 554, Times of the Prayers, Sunnah.com (erişim: 2026-11-16)Jarir ibn Abdillah's narration, in the chapter «باب فَضْلِ صَلاَةِ الْعَصْرِ» (the superiority of the afternoon prayer); in-book reference Book 9, Hadith 31; Arabic text and English translation (Dr. M. Muhsin Khan).
- [26] Sahih Muslim 633a, The Book of Mosques and Places of Prayer, Sunnah.com (erişim: 2026-11-16)The same hadith of Jarir ibn Abdillah, in the chapter «باب فَضْلِ صَلاَتَىِ الصُّبْحِ وَالْعَصْرِ وَالْمُحَافَظَةِ عَلَيْهِمَا»; in-book reference Book 5, Hadith 267; Arabic text and English translation (Abdul Hamid Siddiqui).
- [27] Sahih al-Bukhari 554 (al-Durar al-Saniyyah hadith encyclopedia), al-Durar al-Saniyyah (dorar.net) (erişim: 2026-11-16)Grading on the page: [صحيح], al-Bukhari, no. 554; recorded by Muslim (633), Abu Dawud (4729) and Ibn Majah (177) with close wording. Arabic.
- [28] Sahih Muslim 633 (al-Durar al-Saniyyah hadith encyclopedia), al-Durar al-Saniyyah (dorar.net) (erişim: 2026-11-16)Grading on the page: [صحيح], Muslim, no. 633; recorded by al-Bukhari (7434), Abu Dawud (4729) and at-Tirmidhi (2551). Arabic.
- [29] Explanation of the hadith of Jarir «You will see your Lord as you see this moon» (al-Durar al-Saniyyah hadith encyclopedia, as shown on surahquran.com), surahquran.com (text credited to al-Durar al-Saniyyah) (erişim: 2026-11-16)The page shows the narration of Abu Dawud 4729 (graded sahih by al-Albani) and then the explanation of the same hadith in the wording of al-Bukhari, credited to the hadith encyclopedia of al-Durar al-Saniyyah. Arabic; summarised and translated by Qabas Anime.
Bu hikâye hakkında sorular
Musa neden Allah'ı görmek istedi?
Allah dağda Musa'yla konuşunca, Musa Rabbine duyduğu sevgiden dolayı O'nu görmeyi çok özledi. Allah ona, O'nu bu hayatta göremeyeceğini söyledi ve ona dağı gösterdi: Dağ toza döndü ve Musa bayılıp yere düştü. Musa ölmedi; kendine geldi, Rabbini yüceltti ve tövbe ederek O'na döndü.
Allah'ı görmek isteyen yetmiş adam kimdi?
Halkından bazıları takılarından yapılmış bir buzağıya taptıktan sonra Musa, halkı için Allah'tan af dilemek üzere onların en iyilerinden yetmiş adam seçti. Kur'an'ı açıklayan âlimlere göre bu adamlar Allah'ın Musa'yla konuştuğunu duydular, ama bu onlara yetmedi: Allah'ı açıkça görmek istediler; onları yıldırım çarptı ve hepsi öldü.
İnananlar Allah'ı öbür hayatta görecek mi?
Gözlerin bu hayatta Allah'ı görmeye gücü yetmez; ama Kur'an, inananlara öbür hayatta Rablerine bakarken yüzlerinin ışıl ışıl parlayacağını vaat eder. Peygamber Muhammed (sallallahu aleyhi ve sellem) dolunaya bakarken, onların O'nu işte bu kadar açık göreceklerini söyledi. Karşılaştırılan şey görmedir, Allah değil: Hiçbir şey O'na benzemez.
Bölümün metni
Bölümdeki konuşmalar, orijinal seslendirmenin Türkçe altyazılarından.
Tek bir istek… iki kez dile getirildi. Bunu bir peygamber istedi… ve önündeki dağ toza döndü. Bunu yetmiş adam da istedi… ve hepsi ölüp yere düştü. İkisi de Allah'ı (Arapçada Tanrı) görmek istedi. Peki iki istek arasındaki fark neydi?
Musa aleyhisselam… Allah'ın en değerli peygamberlerindendir. Allah onunla arada kimse olmadan konuştu… bu yüzden ona Kalimullah denir: Allah'ın konuştuğu kişi. Ve Kur'an'da hiçbir peygamber Musa kadar çok anılmaz. Musa aleyhisselamın halkı… kimsenin görmediğini kendi gözleriyle gördü. Gördüler: Musa'nın asası yılan oldu… Firavun'un büyücülerinin büyüsünü yuttu.
Susadılar… ve kayadan suyun fışkırdığını gördüler.
Denizin onlar için yarıldığını gördüler… iki su dağı arasında kuru bir yol.
Sonra Allah, Musa'yı kırk gece için… dağa çağırdı. Musa halkını bıraktı… ve dağa tek başına çıktı.
Ve orada… Musa, Rabbinin sözlerini duydu. Musa'nın kalbi özlem ve sevgiyle doldu… ve Rabbini görmeyi diledi.
Musa dedi ki: “Rabbim, Kendini bana göster, Sana bakayım.” Allah buyurdu: “Beni göremezsin. Ama dağa bak: eğer yerinde durursa, Beni göreceksin.” Rabbi Kendini dağa gösterince, onu toza çevirdi ve Musa bayılıp yere düştü. (Kur'an 7:143) Sert kayadan bir dağ… yerinde duramadı… ve toza döndü. Musa ölmedi: bayılıp düştü. Kendine geldiğinde… Musa, Rabbini övüp yüceltti… ve tövbe ederek O'na döndü. Ve Musa kesin olarak anladı ki, bu dünyada gözlerin Allah'ı görmeye gücü yetmez. Musa yokken… halkı altından bir buzağı yaptı… ve ona taptı. Onu Samiri adında bir adam yaptı… halkın takılarından: böğüren bir buzağı. Onun ilahları olduğunu iddia ettiler… ve çevresinde kalıp ona taptılar.
Musa onlara geri dönünce… günahlarını anlayıp pişman oldular. Musa buzağıyı yaktı… ve küllerini denize savurdu.
Bunun üzerine Musa, halkından yetmiş adam seçti… hem de en iyilerinden.
Anlatıldığına göre Musa onları dağa çıkardı… buzağıya taptıkları için Allah'tan af dilesinler diye.
Anlatıldığına göre bir bulut sütunu… dağın üzerine indi ve onu tamamen örttü.
Musa bulutun içine girdi… yetmiş adam, Allah'ı Musa'yla konuşurken duydu.
Rablerinin sözlerini duydular… ama bu onlara yetmedi.
“Bu, Rabbimizin sözü…” “Bir ses duyduk. Sadece bir ses.” “Bir ses yetmez.” “Ama… O'nun konuştuğunu duyduk.” “O hâlde O'nu görelim.” “Kendi gözlerimizle.” Ama yetmiş adam… Musa'ya hiç beklemediği bir söz söyledi. “Musa! Sana inanmayacağız…” “…Allah'ı kendi gözlerimizle görene kadar.” Hani siz: “Musa, Allah'ı açıkça görmedikçe sana inanmayacağız” demiştiniz… ve siz bakarken sizi yıldırım çarpmıştı. (Kur'an 2:55) Yetmiş adam ölüp yere yığıldı… her biri, yanındakinin düştüğünü görüyordu.
Ve Musa tek başına ayakta kaldı… artık kıpırdamayan yetmiş adamın arasında. Anlatılır ki Musa ağlayıp dedi: “Rabbim…” “İsrailoğullarına ne diyeceğim…” “…en iyileri ölmüşken?”
Onları deprem sarsınca Musa dedi ki: “Rabbim, dileseydin, onları da beni de daha önce yok ederdin. Bizi, aramızdaki akılsızların yaptıkları yüzünden yok mu edeceksin? Bu sadece Senin sınavındır: onunla dilediğini yoldan sapmaya bırakırsın ve dilediğini doğru yola iletirsin. Sen bizim Koruyucumuzsun: bizi bağışla ve bize merhamet et. Sen bağışlayanların en iyisisin.” (Kur'an 7:155) Ve Allah, Musa'nın duasını kabul etti.
Sonra sizi ölümünüzün ardından dirilttik, şükredesiniz diye. (Kur'an 2:56) Anlatıldığına göre birer birer kalktılar… her biri, yanındakine hayatın nasıl geri döndüğünü görüyordu.
Ağlıyorlardı… yüzlerine dokunuyorlardı… yeniden nefes aldıklarına inanamıyorlardı.
“Ölüp gitmiştim… ölüp gitmiştim…”
“Allah bizi affetsin.”
Bir peygamber istedi… yetmiş adam da istedi. Musa özlemle ve sevgiyle istedi… Rabbi de ona nazikçe öğretti. Yetmiş adam denizin yarıldığını görmüştü… yine de inanmak için Allah'ı görmeyi şart koştular. Ve iman… Allah ile pazarlık edilecek bir şey değildir.
Ve bugün… birçok kişi: “Görmediğime inanmam” diyor. “Allah varsa…” “neden O'nu göremiyoruz?” Bu soru eskidir… yetmiş adam bunu sordu… onlardan sonra gelenler de sordu. Ve Yüce Allah şöyle buyuruyor: Bizimle karşılaşmayı ummayanlar der ki: “Bize neden melekler indirilmiyor, ya da neden Rabbimizi görmüyoruz?” (Kur'an 25:21) “Rüzgârı hiç görmedim…” “sadece onun hareket ettirdiklerini.” Ve kumda ayak izleri görürsen… birinin buradan geçtiğini bilirsin. Peki ya bütün bu evren… ve sen kendin? Bunların bir Yaratıcısı yok mu? Yetmiş adam kimsenin görmediğini gördü… ama bu onlara yetmedi. Sorun hiçbir zaman gözlerde değildi… kalpteydi.
Peki neden Allah'ı bu dünyada göremiyoruz? Bilginler der ki: O'nu görmek imkânsız değil… gözlerimiz yeterince güçlü değil. Güneş, Allah'ın yarattıklarından sadece biri… ve göz ona bir saniye bile dik bakamaz. Peki göz, güneşi Yaratan'ı nasıl görebilir? Gözlerimiz, çevremizdeki ışığın yalnızca küçük bir kısmını görür… ve aklımız O'nu tam olarak kavrayamaz.
Gözlerin bu dünyada dayanamadığı şeyi… Allah öbür dünyada inananlara vaat etti. Peygamber Muhammed (sallallahu aleyhi ve sellem), bir gece dolunaya bakarken şöyle buyurdu: “Rabbinizi göreceksiniz…” “…tıpkı bu ayı gördüğünüz gibi.” Yani: O'nu gerçekten göreceksiniz… hiçbir şüphe olmadan. Allah'a O'nu görmeden inanan… O'nu Kıyamet Günü görecek. O gün bazı yüzler ışıl ışıl parlayacak, Rablerine bakarak. (Kur'an 75:22–23)




Yorumlar
…